Հարցազրույցներ գործընկերուհիների հետ
«Կանանց հզորացման ռեսուրս կենտրոն»-ի նախագահ Նարե Հայրապետյանն օրերս արժանացել է Սյուզան Թրեդվելի հիշատակի մրցանակին (STMA) Եվրոպայի տասնվեց ֆեմինիստ ակտիվիստների շարքում՝ Բաց հասարակության նախաձեռնության և Միջերկրածովյան Կանանց հիմնադրամի կողմից (MedWF): Նա առաջինն է եղել Հայաստանից, որ ստացվել է այդ մրցանակը: Նարե Հայրապետյանի թեկնածությունն առաջադրել էր Հայաստանում կանանց հիմնադրամը՝ հաշվի առնելով նրա գործունեությունն ու անմնացորդ նվիրվածությունը ֆեմնիսիտական շարժմանը:
Դեպքեր են լինում, երբ մարդիկ հանգամանքներից ավելի ուժեղ ու համառ են լինում եւ իրենց քայլերի հաստատակամությամբ փոխում են նախասահմանված դեպքերի ու իրադարձությունների ընթացքը ու ստիպում, որ դրանք գնան այն ուղղությամբ, որն իրենք են ուզում: Այդպիսի մարդնկանցից է 23-ամյա Անուշ Մարգարյանը, որը, լինելով դեռեւս 4-րդ դասարանի աշակերտուհի, իր հետ դպրոց էր տանում հաստափոր բառարաններ: Անուշը փոքրուց է շատ հետաքրքրասեր եղել եւ համարում է, որ դա իր լավագույն հատկանիշներից մեկն է: Հենց հետաքրքրասիրության եւ պրպտող լինելու շնորհիվ էլ այժմ իր առաջին հստակ քայլերն է անում մեծ գիտության մեջ:
Կոտայքի մարզում Հայաստանում կանանց հիմնադրամն աշխատել է «Կանաց հզորացման ռեսուրս կենտրոն» ՀԿ-ի հետ: ՀԿ հիմնադիր, նախագահ Նարե Հայրապետյանի խոսքով՝ երբ սկսվեց Արցախից մարդկանց բռնի տեղահանությունը, իրենք արդեն պատրաստ էին եւ գիտեին՝ ինչով պետք է զբաղվեն սկզբնական շրջանում, քանի որ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ զբաղվել էին տեղահանված անձանց հարցերով:
ՀԿ-ի հիմնադիր, նախագահ Մարի Թեւոսյանը ցավով է հիշում տեղահանությանը նախորդած օրերը՝ նշելով, որ դեպքերի նման հանգուցալուծման չէր սպասում. «Սեպտեմբերի կեսերից սկսած, երբ Ստեփանակերտն ու հարակից շրջաններն արդեն ռմբակոծվում էին, սպասելի էր, բայց չէինք պատկերացնում, որ բնակչության բռնի տեղահանում կլինի: Ես չէի պատկերացնում, որ մասսայական դատարկվելու է Արցախը»,- ասում է նա:
ՀԿ նախագահ Լիանա Սահակյանը պատմում է, որ Արցախից մարդկանց բռնի տեղահանման հենց առաջին օրից իրենց կազմակերպությունը ներգրավվել է տարբեր աշխատանքներում:
«Առաջին կետը Գորիսն էր, եւ բռնի տեղահանված անձանց առաջին օգնությունը նույնպես կատարվում էր հենց այստեղ: Առաջին օրերից մեր կազմակերպությունը բացօթյա հյուրասիրության սեղան էր պատրաստել այն փողոցի վրա, որտեղ իրականցվում էին մարդկանց գրանցումները: Մինչեւ Գորիս ձգվող մեքենաների հերթերը բավականին մեծ էին, մարդիկ ունեին ամենատարրական կարիքները՝ օգտվել զուգարանից, լվացվել, սնվել եւ այլն: Տեղում նաեւ տարածք էինք ստեղծել, որ մարդիկ հանգստանային եւ ստանային առաջին բժշկական ու հոգեբանական աջակցություն:
ՀԿ նախագահ Անահիտ Գեւորգյանը նշում է, որ 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ տեղահանված շատ արցախցիներ հաստատվել էին մարզի մի շարք համայնքներում, եւ այս տարվա բռնի տեղահանության ժամանակ նրանցից շատերը ցանկություն են հայտնել հաստատվելու նույն համայնքներում:
«Սեպտեմբերի 22-ից սկսեցինք զանգեր ստանալ համայնքապետարաններից: Այդ օրերն ամենածանրն էին: Մեծ մասը եկել էր համարյա թե ոտաբոբիկ, շատերն իրենց հետ ոչինչ չէին վերցրել՝ հատկապես այն ընտանիքները, որոնք ռմբակոծված շրջաններից էին ու օրերով պատսպարված էին եղել անտառներում»,- պատմում է Անահիտը:
«Դու մենակ չես» ՀԿ-ի նախագահ Նաիրա Հարությունյանը նշում է, որ 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ տեղահանված անձանց հետ տարած աշխատանքները բավականին փորձ են տվել ՀԿ-ին: «Այն ժամանակ մեր կազմակերպության կողմից հաջողվեց շատ արագ հավաքագրել այն անձանց տվյալները, ովքեր պատրաստակամություն էին հայտնել իրենց տներում հյուրընկալելու Արցախից տեղահանված մարդկանց: Հավաքագրված ունեինք նաեւ արյան դոնորների ցանկ: Իսկ այս անգամ նախկին փորձը մեզ ավելի օգնեց, հնարավորություն տվեց ավելի արագ արձագանքելու եւ ավելի արդյունավետ կազմակերպելու մեր աշխատանքները` համագործակցելով մարզպետարանի համապատասխան բաժնի, քաղաքապետարանի, սոցիալական աշխատողների հետ»,- նշում է Նաիրան:
Ապրիլը շատ երկրներում համարվում է սեռական բռնության իրազեկման ամիս: Արշավի հիմնական նպատակն է բարձրացնել մարդկանց իրազեկվածության մակարդակը սեռական բռնություն երևույթի վերաբերյալ: Հայաստանում արշավն ակտիվորեն անցկացվում է վերջին տարիներին: Մեր երկրում սեռական բռնության իրազեկման, ինչպես նաև սեռական բռնության ենթարկված անձանց իրավունքների, շահերի պաշտպանության հարցում անգնահատելի մեծ է Սեռական բռնության ճգնաժամային կենտրոնի ներդրումը:
Լիլիթ Մարտիրոսյան
«Հայաստանում տրանսգենդեր անձի կյանքը նման է պայքարի. նա ոչ թե պայքարում է լավ կյանքի համար, այլ այդ կյանքը պահպանելու»,- ուղիղ մի տարի առաջ նկարագրելով տրանսգենդեր անձանց կարգավիճակը Հայաստանում՝ այսպես էր արտահայտվել իրավապաշտպան, ակտիվիստ Լիլիթ Մարտիրոսյանը: Չնայած բոլոր դժվարություններին ու մարտահրավերներին՝ նա այսօր էլ շարունակում է Հայաստանում պատմություն կերտել, ինչպես հայտարարել էր 2019-ին ՀՀ Ազգային ժողովում ունեցած հայտնի ելույթի ժամանակ:
Գոհար Խաչատրյան
Դժվար և պատասխանատու է գրել մի մարդու մասին, ով մեկ ու կես ժամ տևած հարցազրույցի ժամանակ գոնե երեք անգամ չի ասում «ես»: Գոհարն այդպիսինն է. նա խոսում է բոլորի մասին, աշխատում է օգնել բոլորին, անգամ իր մասին պատմություններում այն մարդիկ են, ում մասին նա հոգ է տանում ու բնավ կապ չունի՝ նրանց ճանաչում է, թե՝ ոչ:
Օլգա Բաղդասարյան
71-ամյա Օլգա Բաղդասարյանն այն կանանցից է, ովքեր նվիրվածությամբ և համառությամբ պայքարում են անարդարությունների դեմ և գործադրում բոլոր հնարավոր և անհնար միջոցները՝ կանանց, ինչպես նաև համայնքում դրական փոփոխություններ բերելու համար:
Քրիստինա Բաղդասարյան
32-ամյա Քրիստինա Բաղդասարյանի կյանքում շատ կարևոր դեպքեր և իրադարձություններ ինքնըստինքյան են լինում, ինչպես ինքն է ասում՝ «Դրանք լինում են այն ժամանակ, երբ ամենաշատն եմ դրանց կարիքն ունենում»:
Հաջե Բաքոյան
Ազգությամբ եզդի, 47-ամյա Հաջե Բաքոյանն այն կանանցից է, ովքեր չեն ընդունում հասարակությունում առկա այն կարգերը, որոնք որևէ կերպ սահմանափակում են կնոջ գործունեությունը: Նա կարողացել է փոխել ոչ միայն իր կյանքի ընթացքը, այլև օգնել այլ կանանց և աղջիկների, որպեսզի նրանք քայլեն այն կյանքի ճանապարհով, որն իրենց առավել հոգեհարազատ և ընդունելի է:
Էլիզա Աբովյան
Ծնունդով Տավուշի մարզի Կողբ գյուղից Էլիզա Աբովյանը դեռ մանկուց հասկացել է, որ գործունեության հիմնական ոլորտը, որտեղ կարող է հնարավորինս դրսևորվել և դրական փոփոխություններ բերել, հոգեբանությունն է: Կրթություն ստանալով Երևանում և որոշ ժամանակ ապրելով այնտեղ՝ նա վերադառնում է Տավուշ՝ համայնքի զարգացման հարցում իր ներդրումն ունենալու համար:
Նարա Ստեփանյան
19-ամյա Նարա Ստեփանյանը հինգ տարի է՝ զբաղվում է կարպետագործությամբ: Նա սիրելի զբաղմունքը դարձրել է եկամտի աղբյուր: Նարան ապրում է Տավուշի մարզի Աղավնավանք գյուղում և իր հետագա կյանքը պատկերացնում է գյուղում. մտադրություններ ունի իր գործունեությամբ զարգացնելու հայրենի գյուղը:
Լյուդմիլա Շիրվանյան
19-ամյա Լյուդմիլա Շիրվանյանը շատ վաղ տարիքից չի հարմարվել այն իրականությանն ու կարգերին, որոնք բացասական են անդրադարձել հասարակական կյանքի վրա: Դեռևս դպրոցական տարիքում նա բարձարաձայնել է խնդիրների մասին, որոնք մեծ արձագանք են գտել, և որ ամենակարևորն է՝ քայլեր են ձեռնարկվել այդ խնդիրները լուծելու համար:
Լալա Մկրտչյան
17-ամյա Լալա Մկրտչյանի համար անհնարին ոչինչ չկա, իսկ դժվարությունները հնարավորություններ են, որոնք տանում են նոր նվաճումների: Այժմ Լալան իր դժվար ճանապարհն է անցնում, որի վերջնակետը ՏՏ ոլորտում պահանջված և լավ մասնագետ դառնալն է:
Անահիտ Ղազարյան
Հոկտեմբերի 21-ի երեկոյան 4Plus-ում էին հավաքվել հետաքրքրված հայացքներով տարբեր բնագավառների մարդիկ: Նրանք եկել էին դիտելու Անահիտ Ղազարյանի՝ մի քանի տարիների համառ պայքարի արդյունքները:
Նարե Հովհաննիսյան
Նարե Հովհաննիսյանն այն անձանցից է, որ ցանկացած իրավիճակում և ցանկացած վայրում հայտնվելիս միշտ իրենց հետ բերում են փոփոխություններ, որոնք դրական ազդեցություն են ունենում տվյալ անձի, կամ համայնքի վրա: Այդպես է նաև «Հայաստանում կանանց հիմնադրամի» աջակցությամբ Պրոբացիայի կին շահառուների համար իրականացված ծրագրի դեպքում:
Անի Պետրոսյան
Անի Պետրոսյանը վաղ տարիքից աչքի է ընկել ակտիվությամբ. 12 տարեկանում արդեն իր առաջին քայլերն էր անում մի ոլորտում, որով, ինչպես ինքն է ասում, պատրաստվում է զբաղվել առաջիկա 30 տարիներին: