2025–2026 թվականներին Sigrid Rausing Trust-ի հետ համագործակցությամբ Հայաստանում կանանց հիմնադրամը շարունակել է աջակցել տեղական կազմակերպությունների, ակտիվիստական խմբերի և անհատների կողմից իրականացվող բազմազան ֆեմինիստական նախաձեռնություններին։
Նախաձեռնություններն անդրադարձել են գենդերային բռնությանը, ուժեղացրել իրավունքների և ծառայությունների հասանելիությունը, աջակցել կանանց ստեղծագործ արտահայտմանը և նպաստել ավելի ամուր ու փոխկապակցված համայնքների ձևավորմանը։
Արվեստ, ֆեմինիստական նախաձեռնությունր և կոլեկտիվ ամոքում
Մի շարք ծրագրեր կիրառել են արվեստը՝ որպես մտորումների, դիմադրության և կապի գործիք։
- Մեգի Խուդավերդյանի «Փակ այգին» նախագիծը Մարգահովիտում և Վանաձորում համադրել է ռեզիդենցիան, համայնքային ներգրավվածությունը և «Ձեն Ձենի» եզրափակիչ ցուցահանդեսը։ Այն միավորեց կին արվեստագետներին և տեղացի կանանց՝ շարժման, ձայնի և պատմությունների միջոցով ստեղծելով արվեստի գործեր, ներկայացումներ, զին, փոդքաստ և տեսանյութեր։
- Էմմա Տիգրանյանի «Կնոջ հետքը» ցուցահանդեսը ՀայԱրտ մշակութային կենտրոնում ուսումնասիրում էր կանանց ինքնությունները և փորձառությունները՝ ինստալացիայի, լուսանկարչության և պերֆորմանսի միջոցով։
- Մարինա Սոլոյանի «Մեր մանկության խաղերը» ֆիլմը վավերագրեց, թե ինչպես են գենդերային նորմերը վերարտադրվում և վիճարկվում երեխաների խաղերի մեջ Հայաստանի մարզերում։
- «Կանանց շրջանը» ստեղծեց անվտանգ միջավայր, որտեղ կանայք կիսվեցին իրենց մարմնի, առողջության և կյանքի փուլերի հետ կապված փորձառություններով։
Այս նախաձեռնություններն ընդգծեցին ֆեմինիստական արվեստի դերը՝ երկխոսություն ձևավորելու, հիշողություն պահպանելու և համերաշխություն կառուցելու գործում։
Սեռական և ընտանեկան բռնության հասցեագրում
Համագործակցության մի կարևոր հատված կենտրոնացած էր կանխարգելման, իրազեկման և անմիջական աջակցության վրա։
- Սեռական բռնության ճգնաժամային կենտրոնը տրամադրել է հոգեբանական և իրավաբանական աջակցություն սեռական բռնության վերապրածներին՝ միաժամանակ բարելավելով ծառայությունների հասանելիությունը, ներառյալ՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար, և կազմակերպելով մասնագիտական վերապատրաստումներ։
- Ընդդեմ կանանց նկատմամբ բռնության կոալիցիան, որը միավորում է 10 կազմակերպություն, իրականացրել է համապետական արշավ Հոկտեմբերի 1-ի շուրջ՝ ներառյալ մեդիա ակտիվություն, կնասպանության թեմայով քննարկում և մոմավառություն՝ ի հիշատակ ընտանեկան բռնության զոհերի։
- Գորիս ԼԱԲ համայնքային զարգացման կենտրոնը կազմակերպել է «Եթե ծեծում է, ուրեմն սիրում է» քննարկումը՝ կոտրելով վնասակար սոցիալական կարծրատիպերը և խթանելով միջսերնդային երկխոսությունը։
- Սպիտակի Հելսինկյան խումբը իրականացրել իրազեկման և թվային գրագիտության դասընթացներ՝ օգնելով կանանց ճանաչել և արձագանքել ընտանեկան բռնությանը։
Այս ծրագրերը հասցեագրել են թե՛ համակարգային բացերը, թե՛ համայնքային մակարդակի խոչընդոտները՝ ուժեղացնելով կանխարգելման և արձագանքի մեխանիզմները։
Հզորացում, կրթություն և համայնքային աշխատանք
Շատ նախաձեռնություններ կենտրոնացան կանանց և աղջիկների գիտելիքների, հմտությունների և աջակցության ցանցերի զարգացման վրա։
- Women of Armenia Network-ը իրականացրել է համապետական ծրագրեր՝ համադրելով դասընթացներ, մենթորություն և ցանցային կապեր
- Միլենա Ավետիսյանի «Ապահով տարածքներ Արցախից տեղահանված կանանց համար» նախագիծը կազմակերպել է աշխատարաններ՝ ուղղված իրավունքներին, ինքնարտահայտմանը և բարեկեցությանը։
- Մարիյա Թումասյանի «Կանանց ձայնն ընդդեմ լռության» նախաձեռնությունը Ջիլ գյուղում միավորել է համայնքը քննարկումների, արվեստի և ներկայացումների շուրջ։
- Կանանի ՀԿ-ն իրականացրել է «Կանանց իրավունքների քաղաքային քվեստը Գյումրիում»՝ համադրելով ինտերակտիվ ուսուցումը և տեղական կին առաջնորդների հետ հանդիպումները։
- Արցախ Հաբը կիրառել է ֆորում թատրոնի մեթոդը՝ գենդերային բռնության թեմայով իրազեկումը բարձրացնելու համար։
Այս ծրագրերը ստեղծեցին հասանելի կրթական և փոխանակման հարթակներ` հատկապես երիտասարդ կանանց և խոցելի խմբերի համար։
Ֆեմինիստական մեդիա, կինո և պատմասացություն
Համագործակցությունը նաև ուժեղացրեց ֆեմինիստական պատմասացությունը և մեդիա արտադրությունը։
- Արևիկ Ավանեսյանի ղեկավարած վավերագրական աշխատարանը միավորել է կին ռեժիսորների և նրանց կապել միջազգային հարթակների հետ՝ նպաստելով ոլորտի զարգացմանը։
- Քվիր Լաբը համադրել է փոդքաստները և հանրային միջոցառումները՝ գենդերային բռնության թեման արվեստի և ձայնի միջոցով ներկայացնելու համար։
- Սաթենիկը և Փիրուզան համադրել են քննարկումները և երիտասարդների ստեղծած արվեստը Չարենցավան քաղաքում։
- Կանանց իրավունքների տունը կազմակերպել է բեմադրություն՝ ոգեշնչված Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունից՝ անդրադառնալով համակարգային անհավասարություններին։
Այս նախաձեռնությունները բարձրացրին տարբեր խմբերի ձայները և ընդլայնեցին ֆեմինիստական պատմությունները մշակութային դաշտում։
Արշավներ, հանրային միջոցառումներ և համայնքային ներգրավվածություն
Որոշ ծրագրեր կապ ունեին էին կարևոր օրերի և հանրային նախաձեռնությունների հետ։
- Գենդերային բռնության դեմ պայքարի 16-օրյա արշավի ընթացքում Դվինի կանանց խորհուրդը և Ապահով անկյուն ՀԿ-ն իրականացրել են իրազեկման միջոցառումներ և դասընթացներ։
- Կանանց միջազգային օրվա շրջանակում Տաթև Ազիզբեկյանի, Բերդի կանանց ռեսուրս կենտրոնի և ՆՓԱԿ-ի նախագծերը կենտրոնացել են կարծրատիպերի կոտրման և ֆեմինիստական օրակարգի առաջխաղացման վրա։
- Մարզային այլ նախաձեռնություններ ներգրավել են համայնքները ցուցադրությունների, քննարկումների և արշավների միջոցով։
Ընդհանուր ազդեցություն
Այս համագործակցության արդյունքում՝
- Բռնության վերապրածները ստացան կարևոր իրավական և հոգեբանական աջակցություն։
- Կանայք և աղջիկները խորացրին իրենց գիտելիքները և ընդլայնեցին հնարավորությունները։
- Ֆեմինիստական արվեստը, մեդիան և պատմությունները հասան ավելի լայն լսարանների։
- Գենդերային հավասարության շուրջ հանրային քննարկումները ակտիվացան տարբեր մարզերում։
Այս համագործակցությունը նպաստեց Հայաստանում ավելի ուժեղ ֆեմինիստական համակարգի ձևավորմանը՝ միավորելով հիմնային ակտիվիզմը, մշակութային ստեղծագործությունը և համակարգային փոփոխությունների ջատագովությունը։
