You are currently viewing «Ուզում եմ՝ փոխվի այն ձևը, որով կանայք մտածում են իրենց մասին». Անահիտ Ղազարյան

«Ուզում եմ՝ փոխվի այն ձևը, որով կանայք մտածում են իրենց մասին». Անահիտ Ղազարյան

Հոկտեմբերի 21-ի երեկոյան 4Plus-ում էին հավաքվել հետաքրքրված հայացքներով տարբեր բնագավառների մարդիկ: Նրանք եկել էին դիտելու Անահիտ Ղազարյանի՝ մի քանի տարիների համառ պայքարի արդյունքները: 

Գրասենյակի ընդհանուր տեսքն ու միջավայրն ամբողջովին արտացոլում էր այնտեղ  ցուցադրվող լուսանկարների ժամանակաշրջանը. hին, ճաքած պատեր, սեղանին դրված դեկորատիվ պարագաներ, որոնց ներկայությունից առնում ես անցյալ դարի հոտը: Սենյակներից մեկում ցուցադրվում էին Թուրքիայի առաջին պրոֆեսիոնալ կին լուսանկարիչ Մարիամ Շահինյանի 27 լուսանկարները. նա ստեղծագործել է կես դար՝ 1935-1985թթ: Լուսանկարներն Անահիտ Ղազարյանը գտել է Ստամբուլի հնավաճառանոցներում ամիսներով արված փնտրտուքների արդյունքում:

Անահիտն իր արած աշխատանքը ներկաներին պատմում էր այնպիսի զգացմունքայնությամբ, որ թվում էր՝ եթե անգամ չլսես խոսքերը, նրա փոխանցած զգացմունքներից կհասկանաս ամեն ինչ և ամենակարևորը՝ բաներ, որոնք ընկալելու համար միայն խոսքերը քիչ են:

«Դժվար էր ակնկալել, որ մի կին կարող է նման գործունեություն ծավալել Թուրքիայիում՝ տղամարդկանց միջավայրում: Մենք այստեղ տեսնում ենք կնոջ հայացք, թե ինչպիսին է Ստամբուլը կնոջ աչքերով: Իմ ամենակարևոր ցանկությունն էր, որ Մարիամ Շահինյանի հետ ծանոթանան առաջին հերթին հայ կին արվեստագետները. գուցե նա ինչ-որ բան փոխի մեր կանանց աշխարհայացքում»,- ասում է Անահիտը:

Ցուցահանդեսն իրականացվել է «Հայաստանում կանանց հիմնադամի» աջակցությամբ: Այն Անահիտ Ղազարյանի առաջին համագործակցությունն է հիմնադրամի հետ: Ինչպես նշում է Անահիտը՝ հիմնադրամի մասին իմացել է ընկերների միջոցով:
«Երբ ինչ-որ բան ես ուզում անել, բայց չունես գումար, գիտես, որ կա մեկը, ով քեզ կօգնի: Այսինքն՝ դու մենակ չես, կա մի տեղ, որին կարող ես դիմել: Դա շատ ոգևորիչ է, անտերության զգացումը հաղթահարվում է: Մարդիկ քեզ օգնում են ուղղակի, որովհետև հավանում են քո գաղափարաները»,- ընդգծում է նա:

Անահիտի տեղն աշխարհում

Դժվար է Անահիտին վերագրել որևէ մասնագիտություն, ներկայացնել նրան որպես մի բնագավառի ներկայացուցիչ, քանի որ նա շատ ոլորտներում է գործունեություն ծավալում:

«Ես ուզում էի դերասան դառնալ, բայց թատերականի վարձերն այդ ժամանակ շատ բարձր էին: Քանի որ ընտանիքում բանասերներ կային, որոշեցի ընդունվել բանասիրական: Շատ մտածված չէր այդ ընտրությունս. 15 տարեկանում եմ ընդունվել համալսարան. Էդ տարիքում էլ դժվար է մասնագիտություն ընտրել և առհասարակ հասկանալ, թե ինչ ես ուզում դառնալ»,- ասում է նա:

Մագիստրատուրայում ուսանելիս Անահիտը զուգահեռ սկսել է աշխատել հայկական ռադիոներից մեկում: Լուսաբանել է մշակութային լուրեր, հարցազրույցներ արել մշակույթի գործիչների հետ:

Այնուհետև Անահիտը կրթությունը շարունակել է ԺԱԻ-ում (Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտ). «Այն շատ կարևոր կրթություն է տվել, ես դժվար թե կարողանայի Հայաստանի որևէ այլ կրթական հաստատությունում ստանալ նման որակի կրթություն»,- ասում է նա:

Անահիտի էմոցիաների արխիվացումը

Անահիտ Ղազարյանը սկսել է լուսանկարել 2016 թվականից. «Երբ պետք է գնայի Ստամբուլ, ընկերներիցս մեկը սովորեցրեց ինչպես լուսանկարել անալոգ կամերայով։ Մամայիս հին «Զենիթ» տեսախցիկը վերցրի ինձ հետ և սկսեցի լուսանկարել ժապավենով»,- պատմում է նա:

Անահիտի խոսքով՝ լուսանկարի միջոցով դու կարող ես տեսնել, զգալ, թե ինչպես է աշխարհը քո ներսը շարժում. «Վիզուալ լեզուն այսօր շատ տարօրինակ, մեծ փոփոխությունների մեջ է: Հետաքրքիր է, թե ոնց են մարդիկ իրենց մասին մտածում պատկերներով. մարդիկ ստեղծում են ինքնություն, հետո սկսում են հավատալ ու կրկնօրինակել այդ ինքնությանը: Ես չգիտեմ, օրինակ, ապագայի մարդու համար ինչ փուլում կլինի լուսանկարը: Այս առումով ես ոչ մի ամբիցիաներ չունեմ: Այն, ինչը ես ներկայացնում եմ լուսանկարներով, պարզապես իմ էմոցիաների արխիվացումն է»,- ընդգծում է նա:

Գրականությունը՝ որպես ապաստարան

Անահիտ Ղազարյանը ստեղծագործում է նաև գրականության ոլորտում: Նրա խոսքով՝ գրականությունն այն տեղն է, որտեղ ինքը միշտ կվերադառնա. «Եթե կա մի տեղ, որտեղ ես կարող եմ միշտ վերադառնալ՝ անկախ նրանից, թե ինձ հետ ինչքան դժբախտություններ են եղել, գրականությունն է: Լուսանկարն էլ է կարևոր, բայց ավելի շուտ ինձ համար առաջին տեղում գրականությունն է, որտեղ ես ամեն ինչից հետո կգամ ու կգտնեմ ապաստարան, որտեղ ես կկարողանամ իմ զգացմունքները պատմել: Ինձ համար շատ մեդիտատիվ նշանակություն ունի գրելը՝ որպես մի բան, որի հետ անհնար կլիներ հարաբերվել, եթե ես չգրեի. այսինքն՝ ցավ, ուրախություն կամ ինչ-որ այլ բան, որն ինձ անհանգստացնում է: Գրականությունն այն տեղն է, որտեղ ես միշտ վերադառնում եմ»,- ասում է նա:

Կրթության առաջնահերթությունը Անահիտի համար

Անահիտ Ղազարյանը կարծում է, որ Հայաստանում կաղապարային մտածելակերպից դուրս գալու կարևոր գործիքը կրթությունն է: Այս համատեքստում նա Գոհար Խաչատրյանի հետ համատեղ հիմնել է հայկական առաջին ֆեմինիստական փոդքասթը՝ «Ականջօղը». «Մենք ուզում էինք, որ այդ ամենը շատ օրգանական լինի: Այսինքն՝ անել մի բան, որն իսկապես քեզ հուզում է, որը քո փորձից, քո ներսից է գալիս, և խոսել քո ներսից, ոչ թե վերևից, իբր «դուք անգրագետ եք, իսկ մենք գալիս ենք ձեզ կրթելու»: Ո՛չ, ես ասում եմ՝ ես էլ քեզնից մեկն եմ, դու ու ես նույնն ենք»,- ընդգծում է Անահիտը:

Փոդքասթերի շրջանակներում, ինչպես նշում է Անահիտը, իր համար հատկապես հետաքրքրիր է եղել դեռահաս աղջիկների արձագանքները. «Իմ ծանոթներից մեկը մի անգամ ասաց, որ իր դուստրն է լսել մեր փոդքաստը: Անցումային տարիքում է եղել, գեղեցկության ստանդարտներից ելնելով՝ մտածել է, որ ինքը տգեղ է և այլն: Այնքան հուզիչ է, որ մտածում ես՝ կարող ես օգնել դեռահաս մի աղջկա, որ ավելի լավ մտածի իր մասին»,- նշում է նա:

Դժվարությունների հաղթահարումը և ճանապարհը դեպի դրական փոփոխություններ

Ինչպես նշում է Անահիտ Ղազարյանը, մշտապես հանդիպում է դժվարությունների որպես կին գործիչ. «Դա միշտ եղել է, դա այնքան շատ է, որ ինչ-որ պահից սկսած արդեն սկսում ես չնկատել: Դրանք արտացոլվում են ամենակենցաղային հարցերից (օրինակ, երթուղայինի դիմացը նստել) մինչև ավելի լուրջ բաներ: Կարծում եմ՝ չկա մի կին, որ ամեն օր այս ամենի հետ չհարաբերվի. դա մեր կենցաղի մի մասն է արդեն»,- ասում է նա:

Ինչպես նշում է Անահիտը, հասարակությունում կնոջ դերի մասին ընկալումները նա ստացել է իր ընտանիքի միջոցով. «Փոքր ժամանակ, երբ եղբայրս փորձում էր իշխել ինձ, մամաս նստեցրեց ու բացատրեց մեզ, որ երկուսս էլ հավասար ենք, ոչ մեկս մյուսից առավել չենք, և ոչ մեկը իրավունք չունի մյուսին ճնշելու: Այդ ժամանակ էնքան փոխվեց աշխարհն ինձ համար: Իսկ երբ մեծացա, սկսեցի հարաբերվել արտաքին աշխարհի հետ, ես շոկի մեջ էի, թե ինչպես են աղջկան վերաբերվում, երբ, օրինակ, չեն հարցնում նրա կարծիքը»,- ասում է Անահիտը:

Նրա խոսքով՝ հասարակության վերաբերմունքը պետք է փոխել կրթելու, նոր գիտելիքներ տալու միջոցով. «Երբ դու տալիս ես նոր գիտելիքներ, որը դառնում է գործիք՝ ինքն իր մասին մտածելու, դա փոխում է իրադրությունը. մարդը սկսում է արդեն չհամաձայնել, չհարմարվել եղած կարգերին և առաջ տանել սեփական օրակարգը»,-ասում է նա:

Անահիտ Ղազարյանը վերոնշյալ գաղափարների համատեքստում նախատեսում է իր  ընկեր Գոհար Խաչատրյանի հետ նոր նախագիծ սկսել. «Մտքեր ունենք նոր նախագծի շուրջ՝ էլի ֆեմինիզմի ծիրում, բայց դեռ չենք որոշել ձևաչափը և թեման: Շատ կուզենամ փոխել ձևը, որով կանայք մտածում են իրենք իրենց մասին: Ես տղամարդկանց հետ հարց չունեմ, ինձ համար կարևոր է, թե դու՝ որպես կին, ինչ ես քո մասին մտածում: Ես չեմ պահանջում տղամարդուց ինչ-որ բան, ինքը կփոխվի, եթե ես փոխեմ իմ հարաբերության ձևն իր հետ: Ուզում եմ, որ կանայք մտածեն, որ իրենք կարող են: Ես ուզում եմ, որ փոխվի կանանց մտածելակերպն իրենց մասին»,-  եզրափակում է նա:

Հարցազրույցը՝ Ելենա Սարգսյանի