Կանայք կորոնավիրուսի առաջնագծում.հասարակական ոլորտի կին գործիչները և նրանց նոր առօրյան, մաս 2

Շարունակում ենք ձեզ ներկայացնել հասարակական ոլորտի այն կանանց ու աղջիկներին, ովքեր ակտիվորեն կատարում են իրենց աշխատանքը համաճարակի պայմաններում՝ փորձելով օգնել դրա կարիքն ունեցող բազմաթիվ այլ կանանց (առաջին մասը կարող եք կարդալ այստեղ):

Ժենյա Մայիլյան, Իրական աշխարհ, իրական մարդիկ ՀԿ

Ժենյա Մայիլյանը՝ Իրական աշխարհ, իրական մարդիկ ՀԿ-ից, պատմում է, որ կազմակերպության աշխատանքերի ծավալը կարանտինի օրերին բազմապատկվել է: Աշխատանքային օրը ձգվում է երբեմն մինչև 21:00, հատկապես մարզային այցերի ժամանակ, երբ ՄԻԱՎ-ով ապրող մարդկանց հասցնում են կենսական նշանակության ՀՌՎ դեղամիջոցները: Հրատապ գործերի դեպքում աշխատում են նաև հանգստյան օրերին:

«Կանանց վրա ուղիղ ազդեցություն ունեն մեր աշխատանքները. կարանտինի պատճառով սահմանափակված են ազատ տեղաշարժի հնարավորությունները, իսկ ՀՌՎ դեղամիջոցները տրամադրվում են միայն Երևանում, ուստի ՄԻԱՎ-ով ապրող բազմաթիվ կանայք չեն կարողանում մարզերից, երբեմն նույնիսկ հենց Երևանից, գնալ ՁԻԱՀ-ի ԿՀԿ և ստանալ ՀՌՎ դեղերը: Մենք աջակցում ենք դեղերի փոխանցման հարցում. ստանում ենք դեղերը, որևէ միջոցով ուղարկում իրենց բնակավայր կամ անձամբ ենք տանում: Համաճարակի պատճառով աշխատանքը կորցրած և ֆինանսական դժվարություններ ունեցող կանանց տրամադրում ենք սննդի և հիգիենիկ պարագաների փաթեթներ»:

Ժենյան նշում է, որ այս օրերին աջակցել են բազմաթիվ կանանց նաև համաճարակի տնտեսական հետևանքների վերացման համար պետական ծրագրերում ընդգրկվելու հարցում: Կազմակերպությունը շարունակում է աութռիչ աշխատողների միջոցով պահպանակներ, ներարկիչներ, սպիրտային խծուծներ տրամադրել թմրամիջոց գործածող անձնաց, որոնց շրջանում ևս կանայք կան: Սննդի և հիգիենիկ պարագաների փաթեթներ են նաև տրամադրվել պալիատիվ խնամքի կարիք ունեցող շահառուներին:

Աշխատանքային նոր ռեժիմի մասին էլ պատմում է հետևյալը.«Ես աշխատում եմ օրը 10-12 ժամ: Շաբաթ-կիրակի օրերին հիմնականում մարզային այցեր ենք իրականացնում՝ ՀՌՎ դեղամիջոցները շահառուներին հասցնելու համար: Համաճարակի առաջին օրերից երեխաներիս տարել եմ սկեսուրիս տուն և նրանց գրեթե չեմ տեսնում: Շատ դժվար է այս օրերին համատեղել աշխատանքն ու ընտանիքը. ցավոք, ընտանիքը տուժում է: Երեխաների հետ հիմնականում շփվում եմ տեսակապի միջոցով: Շատ են նեղվում, որ իրարից հեռու ենք»:

Համաճարակի պատճառով սահմանափակվել են շփումները, փոխվել է աշխատանքի ծավալը, ռիթմը: Այդ ամենից բխող սթրեսն ու հոգնածությունը հաղթահարելու միջոց դեռ չի գտել.«Մեկ-մեկ զգում եմ, որ էլ ուժ չունեմ, բայց ինքս ինձ հույս եմ տալիս, որ շուտով կավարտվի այս ճգնաժամը և կհասցնենք հանգստանալ»:

Իսկ այս օրերին էլ կիրառում է հետևյալ կարգախոսը.«Ընկճվելու, նեղսրտելու, թուլանալու ժամանակ չկա: Պետք է գործել…»:

Դիանա Կարապետյան, «Փինք» իրավապաշտպան ՀԿ, կամավորների համակարգող և ծրագրի օգնական

Դիանա Կարապետյանն էլ պատմում է, որ արտակարգ ռեժիմի ընդունումից անմիջապես հետո սկսել են տանից աշխատել։ Փորձում են գտնել ալտերնատիվ տարբերակներ ԼԳԲՏ համայնքի իրավիճակի վրա դրական ազդեցություն ունենալու համար։ «Ավելի շատ ենք օգտագործում առցանց հարթակը՝ օգտագործելով նոր գործիքներ, համապատասխանեցնելով ներկայիս իրավիճակին։ Քանի որ Փինք Արմենիան ԼԳԲՏ համայնքահեն իրավապաշտպան կազմակերպություն է, մեր աշխատանքն ուղղված է ԼԲՏ կանանց վիճակի բարելավմանը։ Արտակարգ ռեժիմի ընդունումից հետո Փինքը սկսեց սոցիալական աջակցություն տրամադրել ԼԳԲՏ անձանց՝ այդ թվում ԼԲ կանանց, ովքեր այս օրերին հայտնվել են սոցիալական ծանր իրավիճակում՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուրի ինդիվիդուալ կարիքները»:

Համաճարակով պայմանավորված արտակարգ դրությունը բերել է իր բացասական հետևանքները.«Փոփոխվել է օրվա ռեժիմը։ Սկսել եմ ավելի ուշ քնել ու ավելի քիչ: Բնականաբար, ֆիզիկական ակտիվությունն է նվազել շատ, ինչի պակասը ժամանակ առ ժամանակ զգացնել է տալիս, հատկապես արտահայտվում է էներգիայի պակասով»:

Դիանան նշում է, որ խուսափում է ընտանիքի անդամներին ֆիզիկապես մոտ լինելուց, քանի որ տարիքով մեծ են, ու ամեն անգամ սթրես է զգում նրանց մոտ լինելուց։ Ճնշվում է, որ չի կարող նրանց հանգիստ տեսնել, քանի որ մենակ է ապրում, ու այժմ չի կարող այցելել նրանց:

Սթրեսն ու լարվածությունը հաղթահարելու միջոցների մասին էլ ասում է հետևյալը.«Փորձում եմ ավելի շատ հոգ տանել առողջությանս մասին կամ ուղղակի խուսափում եմ օրինակ մրսելուց: Աշխատում եմ գրեթե տանից դուրս չգալ, քանի որ անգամ դուրս գալուց, պատրաստություններից արդեն իսկ սթրես եմ զգում։ Ուրախացնում եմ ինձ համով ուտելիքներով, բարձր երաժշտությամբ, փոքրիկ ուրախություններով»:

Որպես կարգախոս էլ կիրառում է լավատեսական «գտնել ստեղծված իրավիճակում օգտակար/դրական կողմերը» սկզբունքը:

Նաիրա Հարությունյան, «Դու մենակ չես» կանանց աջակցման ՀԿ նախագահ

«Դու մենակ չես» կանանց աջակցման ՀԿ հիմնադիր և նախագահ Նաիրա Հարությունյանը պատմում է, որ համաճարակի պայմաններում կազմակերպությունը որոշակի խնդիրների է բախվել , սակայն չի դադարեցրել իր գործունեությունը։ «Գործ ունենք ընտանեկան բռնության դեպքերի հետ, իսկ ճգնաժամային իրավիճակներում կանայք ավելի խոցելի են դառնում, և մեր աջակցության կարիքը էլ ավելի է զգացվում»:

Նաիրան նշում է, որ աշխատում է 24/7 ռեժիմով, սակայն չհանձնվելով համաճարակի բերած սահմանափակումների ու խոչընդոտների առաջ:

«Ես իմ աշխատանքը սիրով եմ անում ու չեմ հոգնում, տեսակով ակտիվ եմ և չհանձնվող , հաճախ ինքս ինձ հորդորում եմ, որ թուլանալու իրավունք չունեմ, ու ամեն ինչ հաղթահարելի է, և շարժվում եմ առաջ»:

Որպես կարգախոս էլ նշում է.«Առողջ եղեք, ամեն ինչ ժամանակավոր է»:

Անուշ Ասլանյան, «Հավասար իրավունքներ, հավասար հնարավորություններ» հաշմանդամություն ունեցող անձանց ՀԿ նախագահ

«Հավասար իրավունքներ, հավասար հնարավորություններ» հաշմանդամություն ունեցող անձանց հասարակական կազմակերպության նախագահ Անուշ Ասլանյանը բոլորի պես աշխատում է տան պայմաններում՝ օնլայն տարբերակով: Շահառուների հետ կապի մեջ են լինում կամ հեռախոսազանգերի կամ վայբերի միջոցով: Այս ընթացքում կազմակերպությանը դիմել են մեծ թվով հաշմանդամություն ունեցող երեխաների մայրեր՝ սոցիալական աջակցության խնդրանքով:

Անուշը նշում է, որ իր համար աշխատանքային ռեժիմ չկա.շահառուները կարող են զանգահարել ցանկացած պահի և ցանկացած օր: Համաճարակով պայմանավորված փոփոխությունների մասին էլ պատմում է.«Ակտիվ կյանքից հետո, ես կասեի՝ «գժական» ակտիվ կյանքից հետո սա ինձ համար բացառիկ հնարավորություն էր՝ տեսնելու շրջապատս, շփվելու ընտանիքիս անդամների հետ: Սկսեցի զբաղվել այլ նոր աշխատանքներով, որոնք միշտ երազանք են եղել կատարել, սակայն ժամանակի սղության պատճառով չեմ արել: Իսկ հիմա, չգիտեմ ինչու, գնալով ժամանակս կրկին չի հերիքում՝ նույնիսկ տան պայմաններում»:

Աշխատանքային սթրեսն ու հոգնածությունը հաղթահարելու բացառիկ միջոց է գտել.«Նոր միտք ունեմ.սկսել եմ Հաշմանդամության Փիլիսոփայություն թեմայով YouTube-յան էջ վարել: Պատրաստել տեսանյութեր, որտեղ կներկայացնեմ հաշմանդամությունը առավել կրեատիվ եղանակով:»

Անուշի տեսահոլովակները կարող եք գտնել իր յութուբյան ալիքում:

Գայանե Գրիգորյան, «Ագաթ» հաշմանդամություն ունեցող կանանց իրավունքների պաշտպանության կենտրոն ՀԿ, ծրագրերի բաժնի ղեկավար

Հաշմանդամություն ունեցող կանանց իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող մեկ այլ ՀԿ՝ «Ագաթ» կենտրոնի ներկայացուցիչ Գայանե Գրիգորյանը պատմում է, որ իրենց կազմակերպության աշխատանքներն ուղղակի և անուղղակի կերպով ազդեցություն ունեն կանանց վրա, քանի որ շահառուները մեծամասամբ կանայք են: «Մեր գործունեության հիմնական թիրախը հաշմանդամություն ունեցող կանայք են: Մենք փորձում ենք այս օրերին մեզանից կախված ամեն ինչ անել, որ համավարակի ազդեցությունները անդառնալի չլինեն. փորձում ենք ֆինանսական կայունություն ապահովել աշխատակիցների համար, հետևողական ենք, որ չխախտվեն մեր շահառուների իրավունքները, վերջիններիս հետ միշտ կապ ենք պահում, որպեսզի փորձենք հասկանալ ինչ աջակցության և օգնության կարիք ունեն»:

Գայանեն նշում է, որ ծանրաբեռնված ռեժիմով է աշխատում, քանի որ տնից աշխատելուն ավելացել են նաև տնային հոգսերն ու պարտականությունները.«Բայց սիրով եմ անում այս ամենը, քանի որ գիտակցում եմ, որ բոլորս ունենք մեր կարևոր առաքելությունը այս օրերին: Յուրաքանչյուր ոլորտի աշխատող ունի իր կարևոր դերն ու կոչումը, որպեսզի կարողանանք արագ հաղթահարել այս համավարակային իրավիճակը, և հաղթահարենք պատվով, առանց սթրեսի կամ հոգեկան լարվածության»:

Համավարակի պայմաններում երկարաձգվել է աշխատանքային առօրյան.աշխատանքը տևում է մինչև ուշ գիշեր, հեռախոսազանգերին պատասխանում են նույնիսկ ոչ աշխատանքային օրերին.«Եթե կարող ենք մեր աշխատանքով օգնել գեթ մեկ անձի, չպետք է անտեսենք դա»:

Աշխատանքային սթրեսն ու հոգնածությունը հաղթահարելու միջոցների մասին էլ նշում է հետևյալը. «Լինելով անչափ լավատես անձնավորություն՝ միշտ փորձում եմ հանգիստ և ըմբռնումով վերաբերվել իրավիճակին և դժվարություններին: Հասարական ոլորտի աշխատանք կատարելով երկար տարիներ՝ միշտ զգացել եմ հոգնածություն և լարվածություն. վազել եմ քաղաքից քաղաք, մի ծրագրից մյուս ծրագին, մի դասընթացից՝ մյուսին, որպեսզի կարողանամ ամեն ինչ հասցնել տեղին, ժամանակին և հավուր պատշաճի, իսկ սթերսային իրավիճակները միշտ հանգիստ եմ հաղթահարում, չեմ ենթարկվում խուճապի: Ցանկացած դժվարություն և մարտահրավեր կարելի է հաղթահարել, եթե կա ցանկություն, հավատ և նվիրում»:

Այս օրերին Գայանեի կարգախոսը հետևյալն է.«Կյանքը երբեմն մեզ մատուցում է անակնկալներ, որոնց մենք միշտ չէ, որ պատրաստ ենք: Պարզապես պետք է լինել լավատես, վճռական, ազնիվ և հավատալ մեր առաքելությանն ու նպատակին, և ամեն ինչ հաղթահարելի է»:

12 խորհուրդ վիրտուալ ժամանակների համար. ապահով հաղորդակցություն թվային տարածքում

Սույն հոդվածում ներկայացվում են օնլայն հարթակում անվտանգ ու առողջ հաղորդակցություն ստեղծելու խորհուրդներ, որոնք ներկայիս համաճարակային իրավիճակով պայմանավորված առավել պետքական են:

1.Դու մենակ չես

Ճգնաժամային իրավիճակներում այն հանգամանքը, որ չես հասցնում կառավարել ժամանակդ և ծանոթանալ ՏՏ ոլորտի բոլոր նորություններին, կարող է բարկություն առաջացնել: Նման դեպքերում պետք է հետևել այն հարթակներին, որոնցից օգտվում է քո կազմակերպությունը կամ քո շրջապատը: Շատ կարևոր է կամուրջներ ստեղծելը: Հիշի՛ր, որ վիրտուալ աշխատանքի դեպքում մարդիկ կարող են չիմանալ, թե ինչի միջով ես անցնում դու կամ ինչպես ես քեզ զգում: Հետևաբար, շփումը կարող է դժվարանալ: Կոնֆլիկտներից խուսափելու համար հարկ է ստեղծել ապահով տարածք, որտեղ բոլորը ազատ կլինեն արտահայտելու իրենց զգացմունքները, մտավախությունները և այլն:

2.Լավ է չափից դուրս շատ հաղորդակցվել, քան լռել

Անչափ կարևոր է մտերմության ոգին պահպանելը և սահուն հաղորդակցվելը: Միշտ նախընտրելի է պարզաբանել կիսատ թողած հարցերը և ասել չասված խոսքերը՝ լարվածությունից խուսափելու համար: Եթե այնուամենայնիվ լարված դեպքեր են լինում, կարելի է հեռախոսա կամ տեսազանգ անել և ավելի մտերմիկ զրույց ունենալ: Միմյանց լսելու կարողությունը պետք է զարգացնել նաև վիրտուալ տարածքում, քանզի դրանից է կախված մեր աշխատանքի արդյունավետությունը:

3.UBUNTU – Ես կամ, որովհետև մենք կանք

Անհրաժեշտ է ամենօրյա վստահություն ստեղծել վիրտուալ թիմի մոտ: Ինքներս մեզ ընկալելը որպես վիրտուալ թիմի մաս կարևոր քայլ է՝ արժևորելու համար մյուսների աշխատանքը, ում չենք տեսնում ֆիզիկապես:

Հիշե՛ք. խոսակցություններ կամ հաղորդակցություններ կարդալիս ձեր մեկնաբանությունները միշտ չէ, որ կարող են ճիշտ լինել, ուստի լավագույն միջոցը դիմացինի բարի նպատակների մեջ չկասկածելն է:

Դրական էմոջիներ օգտագործեք՝ փոխանցելու համար ձեր զգացմունքները:

UBUNTU-ն հարավաֆրիկյան էթիկական պրակտիկա է, որը կարելի է թարգմանել որպես ես կամ, որովհետև մենք կանք: Այն կիրառվում է մարդկանց միջև հավատարմության, համագործակցության ու համերաշխության մասին խոսելիս:

4.Դադար տուր

Շատ անգամներ տնից աշխատելիս ավելի շատ ճնշվածություն ես զգում, քան գրասենյակից կամ աշխատավայրից: Դրական դադարներ տալը՝ մարմինը ձգելը, աչքերը համակարգչի էկրանից կտրելը, շունչ քաշելը, հանգիստ ընտանիքի անդամի զանգին պատասխանելը կամ քեզ հետ ապրողների մասին հոգ տանելն անչափ կարևոր է:

Գործընկերների հետ կարող եք ոչ աշխատանքային chat-եր ունենալ, որտեղ կարող եք կիսվել հումորային մեմերով, վիրտուալ սուրճ խմել կամ խմբով մարմնամարզություն անել:

5.Թվային առավելությունների գիտակցում

Ոչ բոլոր մարդիկ ունեն հաղորդակցության ալիքների հասանելիություն կամ դրանք ինքնուրույն ընտրելու հնարավորություն: Անվճար, անվտանգ ծրագրեր կամ կոդավորված էլեկտրոնային փոստեր օգտագործելը շատ մարդկանց համար հասանելի չէ: Հետևաբար, եթե այլընտրանքային աղբյուրներից կարևոր ու անվտանգ տեղեկատվություն ստանալու հնարավորություն ունեք, կիսվեք թվային այն հարթակներում, որոնցից ավելի շատ մարդ է օգտվում:

6.Հանգստություն պահպանիր

Ճգնաժամային շրջանում, երբ բազմաթիվ օգտատերեր միաժամանակ միանում են, ցանցը ծանրաբեռնվում է: Ինտերնետ կապը կարող է դանդաղել, ներբեռնումները կարող են ավելի երկար տևել: Հնարավոր են նաև կապի խափանման դեպքեր: Վիրտուալ աշխարհը նույնպես շարժվում է, և դու շատ բան անել չես կարող այդ հարցում:

Հանգստություն պահպանիր: Մի հուսահատվիր: Եթե օնլայն հանդիպման ընթացքում կամ հաղորդագրություն ուղարկելիս կապը խափանվում է, խորը շունչ քաշելու ժամանակն է: Թվային հարթակի ռիթմը կարող է փոխվել՝ կախված նրանից, թե որտեղ ես գտնվում, ինտերնետ կապի ինչ մատակակարից ես օգտվում, ինչպես նաև տվյալ երկրի թվային քաղաքականությունից: Կապի խափանման պահերին կարող ես այդ մասին տեղյակ պահել գործընկերներիցդ մեկին, որպեսզի չլարվես այդ վիճակից: Կարող ես նաև առիթից օգտվել ու մարմինդ մարզել, շարժվել: Թույլ մի տուր, որ օրդ փչանա նրանից, ինչը վերահսկել չես կարող:

7.Հավասարակշռություն

Շատ կարևոր է հավաքական աշխատանքային պրոցեսների ժամանակ լսել յուրաքանչյուրին, հավասարակշռություն փնտրել նման պահերի: Օրինակ, շնորհիվ այն բանի, որ նույն ժամանակային գոտում ենք գտնվում, կարող ենք օնլայն աշխատելու ժամեր սահմանել և այդպիսով մի քանի ազատ ժամ ունենալ մեր տրամադրության տակ: Եթե սովորաբար վաղ ես արթնանում, կարող ես օրդ շուտ սկսել ու ավարտել, և հակառակը՝ եթե գիշերային բու ես, կարող ես ուշ սկսել և ուշ էլ ավարտել:

8.Թվային փոխպատասխանատվություն

Պետք է հասկանալ, որ դրսից եկող օնլայն հարձակումներից զատ կա նաև մեզնից եկող վտանգի ռիսկ՝ կախված նրանից, թե ինչպես ենք մեզ դրսևորում մեր «թվային միջավայրում» և ինչ որոշումներ ենք կայացնում ՏՏ օգտագործելիս: Օրինակ, կարող ենք մյուսներին ռիսկի ենթարկել, եթե չգիտենք մեր սահմանները կամ մեր ունեցած տեղեկատվությունը տրամադրում ենք այլ կազմակերպությունների ու կառավարությանը՝ առանց ռիսկերը հաշվի առնելու: Մեր ունեցած տեղեկատվության կառավարումը տվյալ կազմակերպության կամ կառավարության կողմից ոչ միշտ է պարզ ու թափանցիկ:

9.Հաղորդակցվեք անվտանգ եղանակներով

Մենք սովոր ենք միշտ օգտագործել առևտրային պլատֆորմներ (Google, Facebook, Twitter), քանի որ դրանք ավելի հեշտացնում են մեր կյանքը, բայց դրանց հետևում կանգնած են առևտրային շահերը և կորպորատիվ շահույթը, որը գալիս է մեր տվյալներն ունենալուց: Ոչ մասնավոր հարթակներից օգտվել սկսելը երկար ճանապարհ է: Կարող եք սկսել որպես թիմ մտածել այն մասին, թե ինչ տեսակի տեղեկատվություն է, թե որքան վտանգավոր կլիներ, եթե երրորդ կողմերը դրան հասանելիություն ունենային և ինչպես հավաքական կերպով մեղմել այդ ռիսկերը:

Կոդավորված հաղորդագրությունների համար կարող եք օգտվել SIGNAL-ից, իսկ ապահով տեսազանգերի համար՝ Jitsi-ից:

10.Սնվելուն լուրջ վերաբերվիր

Լավ սնվելը շատ կարևոր է: Հարկավոր է համակարգչից ու այլ տեխնիկայից դադար առնել ու դրանցից հեռու վայրում սնվել:

11.Անհասկանալի իրավիճակներին հույսով մոտեցիր

Շատ կարևոր է դեմ առ դեմ հանդիպումներին ժամանակ հատկացնելը: Միմյանց նորից գրկելու մասին մտքերը կարող են վերակենդանացնող հատկություն ունենալ: Թվային աշխարհը կապում է մեզ, բայց երբեք մի մոռացիր, որ կյանքը մաշկի և մարմնի մեջ է…

12.Թույլ մի՛ տուր, որ ձնագնդին հասնի քեզ

Կին ակտիվիստներին ու իրավապաշտպաններին խորհուրդ ենք տալիս այս շրջանում իրենց չծանրաբեռնել չափից դուրս շատ տեղեկատվությամբ: Կարևոր է ամբողջ ընթացքում լուրերից չկառչել, դադար առնել սոցիալական մեդիայից, սրտին լսել ու խորը շունչ քաշել: Այս օրերին մարդիկ շարունակ վիրտուալ զբաղմունքներ են առաջարկում՝ վորքշոփներ, քաղաքական զրույցներ, կոնֆերանսներ, դասեր, բանավեճեր, տոնակատարություններ, փարթիներ և այլն… Դու պարտավոր չես այդ բոլորին մասնակցել, որ քեզ սոցիալապես ակտիվ զգաս:

ԼՌՈՒԹՅԱՆ համար ժամանակ հատկացրու: Բնությունը խոսում է քեզ հետ ու դրա համար ինստագրամյան հաղորդագրության կարիք չունի :)))

Նյութի աղբյուրը՝ Urgent Action Fund – Latin America and the Caribbean

Women at the frontlines of Covid-19:Women from NGOs and their new reality

COVID-19 pandemic that has plagued the world has created a new reality, has changed the nature of human relationships. Mass lockdowns and restrictions on mobility have made life difficult for all workers who continue their work during the pandemic. Among those people are women representatives of NGOs. Here is a series of stories about women / girls who continue their active work in spite of this pandemic, combining work and family life. To our mind, everyone should know about these modern-day heroines.

Siranush Davtyan, Sexual Assault Crisis Center NGO, psychologist-consultant

Siranush Davtyan, a psychologist-consultant at Sexual Assault Crisis Center NGO, says that their organization continues to work online, the hotline continues to operate 24 hours a day, which in turn contributes to women’s empowerment and, of course, the prevention of violence.

The news reports from all over the world show that the number of cases of domestic violence has increased these days. The Office of the Human Rights Defender of the Republic of Armenia is conducting an awareness campaign (#դեմեմբռնությանը – eng. #iamagainstviolence) aimed at preventing violence against women and domestic violence. Therefore, the activity of the organizations operating in the sphere of ending violence is very important these days.

Siranush notes that her work schedule has hardly changed. “I have fixed the following: working hours are even longer than ever before, because every time I think this or that issue can be solved now and not left for the next day. I live with my parents, and most of the family duties are not on me, but on my mother, and she takes care of all our needs. ”

Siranush thinks that the pandemic has affected her daily life. “The scope of relations has changed, my contacts have narrowed, and as I am not that fond of online communication, almost most of my relations have been reduced. I’m mostly at home, which hasn’t happened before, because I’ve either been at work or been busy with business trips or other activities.” She does not like slogans, but during this pandemic she prefers to be guided by the following: “Everything is possible in life, no one is insured, but it is possible to get out of all these transformed and satisfied.”

Hasmik Gevorgyan, Women’s Support Center NGO, program coordinator

Another organization dealing with cases on violence against women is Women’s Support Center NGO. Hasmik Gevorgyan from this center mentions that the organization is operating with its former schedule, moreover, more intensely, as women are in a difficult social situation. The organization’s current work is aimed at improving the protection and social well-being of victims of domestic violence.

Hasmik says that the pandemic has made her daily life more tense and busier. “I am very strained now. I often have fears of uncertainty. ”

In order to combine work and family care, Hasmik takes care of the children or performs her home tasks in the first half of the day, if there are no urgent cases, and in the second half she is busy with work.

After a hard working day, she manages to relax only at night, after her children have gone to bed, and there is silence in the house. “I drink wine, mostly, and read.”

Hasmik’s motto during the pandemic is: “Everything is temporary. Have patience! ”

Karine Davtyan, Women’s Rights House NGO, president

Due to lockdowns and social distancing requirements women and girls are at higher risk for domestic violence and abuse of labor rights. Hence, the Women’s Rights House NGO continues to provide free legal advice through telephone calls and online service to both women facing domestic violence and women whose labor rights are violated.

Karine Davtyan, the president of the Women’s Rights House NGO, mentions that since the day of the declaration of the state of emergency, the organization has been called upon to address various issues, such as labor rights violations, problems with rented houses for women (for not being able to pay the rent), domestic violence (seeking asylum), and helping with online applications from the Ministry of Labor and Social Affairs.

The Women’s Rights House, in collaboration with other organizations, has been able to provide financial assistance to women who have lost their jobs due to the pandemic and / or are currently unemployed. The organization has taken part in the initiative of the Shirak regional administration providing social assistance for families most affected by the Covid-19 pandemic.

The Women’s Rights House NGO team

Karine notes that now she is working with a busy schedule until late in the evening. “Moreover, now we are able to support our women even more, as in addition to telephone calls and online consultations, we continue to turn to international donors for financial support so that we can provide financial assistance to our beneficiaries to provide stable, sustainable support of food, utilities, rent, internet connection, women’s hygiene items, medicine, etc.”

For her, one of the disadvantages of working from home is sitting still the whole day without physical exercises, “because you’re quiet at home, you’re not in a hurry and dedicate yourself to your job.” “Sometimes, even by working from home, I don’t manage to eat regularly or adjust my meal time. I obey to restrictions on communication, not complaining about it, but trying to approach with understanding, because I clearly understand that thanks to those restrictions I may keep someone from being infected, and, of course I try to do the same for my family members, guided by the principle of not harming.

Karine says that she is not strained because of the stressful work schedule during the pandemic. “I just want to get everything done, I try to fit in with everything, when I’m doing my job, I’m calmer, and the tension goes away. And I really don’t know how to deal with my fatigue, I just ignore it, because the tension may increase even more if I sit still and do nothing.” Karine’s motto for these days is: “Don’t harm anyone, including your family members, even strangers.”

Ashkhen Babayan, Spitak Helsinki Group NGO, president

Ashkhen Babayan, president of Spitak Helsinki Group NGO, tells that due to the current situation, their organization too works from home. The organization provides legal advice and psychological services over the phone or on social media.

Due to the state of emergency, the work schedule has changed. About the possibility of combining work and family care Ashkhen notes: “It is very difficult to combine, almost impossible to work from home, because I have a small child. I work after midnight, when everyone is asleep.”

Ashkhen notes that the pandemic has had a profound effect on her daily life. She still hasn’t found any specific means of overcoming work fatigue and stress. Her motto is: “This will pass, too. There is no evil without good.”

Manush Maralchyan, Young Tavush NGO, president

Manush Maralchyan, president of Young Tavush NGO, says that their organization “works mainly from home and, if necessary, from the office.” “During this period, the process of improving the situation of women has become more difficult, as there is a need for home visits, referrals to state and non-state institutions, which have temporarily stopped working due to the pandemic, and this affects the protection of social rights.”

Manush notes that in the state of emergency, the notion of “schedule” has disappeared because “work and family affairs are intertwined, I have to work 24 hours a day (these days you just don’t have the right to tell the beneficiaries of your organization that it’s too late, we don’t work at this hour etc. ). I have to help my son with his classes and perform many other tasks, so it’s impossible to combine all this.”

Manush thinks that the pandemic has negatively affected her daily life. “I do not agree with the opinion that this is an opportunity to stay home, read books, do self-development etc., because if you have work responsibilities and you are not able to do them properly, all kinds of agreements and plans are postponed indefinitely, then that situation leads to excessive internal stress, which has a negative effect on your daily life ”

She says she has not yet found the means to deal with work fatigue and stress. And in the conditions of the pandemic, she is guided by the slogan: “Let’s overcome the existing difficulties with patience, not falling into depression.”

Zhenya Mayilyan, Real World, Real People NGO

Zhenya Mayilyan fom Real World, Real People NGO tells that the work of the organization has multiplied during the quarantine days. The working day sometimes lasts until 9p.m., especially during regional visits, when people living with HIV are given vital ARV drugs. In case of urgent cases, they also work on weekends.

“Our work has a direct impact on women. Due to quarantine, the possibility of free movement is limited, and ARV drugs are provided only in Yerevan, so many women living with HIV are unable to travel from the regions, sometimes even from Yerevan, to get AIDS CRC and receive ARV drugs. We support drug delivery. We receive the medicines which we somehow send them or take to them in person. We provide food and hygiene kits to women who have lost their jobs due to the pandemic and have financial difficulties.”

Zhenya mentions that their organization has helped many women these days to get involved in the state’s economic support program. The organization continues to provide condoms, syringes, and alcohol swabs to people using drugs, including women. Packages of food and hygiene items were also provided to beneficiaries in need of palliative care.

She comments the following about the new work schedule: “I work 10-12 hours a day. On Saturdays and Sundays, we mainly visit the regions to deliver the ARV medicines to the beneficiaries. From the first days of the epidemic, I took my children to my mother-in-law’s house and I hardly see them. It is very difficult to combine work and family these days. Unfortunately, the family suffers. I mostly communicate with my children through video calls. They are very upset that we are so far apart.”

Due to the pandemic, the communication have become limited, the volume of work and its rhythm have changed. Yet Zhenya hasn’t found means of overcoming stress and fatigue. “Sometimes I feel like I don’t have the strength, but I console myself with the hope that this crisis will end soon and we’ll be able to rest,” says Zhenya.

Her slogan during these days is:“There is no time to be depressed, upset, weakened. It is necessary to act… “

Diana Karapetyan, Pink Armenia NGO, Volunteer Coordinator and Program Assistant

Diana Karapetyan says that immediately after the adoption of the emergency regime, their organization started working from home. They are trying to find alternatives to have a positive impact on the situation in the LGBT community. “We are using the online platform more, using new tools to bring it in line with the current situation. As Pink Armenia is a LGBT-based human rights organization, our work is aimed at improving the situation of LBT women. After the adoption of the state of emergency, Pink began to provide social assistance to LGBT people, including LB women, who are in a difficult social situation these days, taking into account the individual needs of each.”

The state of emergency caused by the epidemic has had its negative consequences. “The daily routine has changed. I started sleeping later and less. Naturally, physical activity is greatly reduced, the lack of which is felt from time to time, especially in the form of the lack of energy.”

Diana mentions that she avoids being physically close to her family because they are older and it’s stressful to be around them given the fear of infecting them. She is stressed of not being able to see them calmly because she lives alone and cannot visit them now.

As for the means of overcoming stress and fatigue, Diana says: “I try to take more care of my health or just avoid getting cold. I try not to leave the house, because even when I have to leave, I already feel stress from the preparations. I delight myself with delicious food, loud music and little joys.”

Diana is guided by the optimistic principle of “finding useful / positive aspects in the current situation.”

Naira Harutyunyan, “You are not alone” NGO, President

Naira Harutyunyan, the founder of “You Are Not Alone” women’s Support NGO, says that in the conditions of the pandemic, the organization faced certain problems, but did not stop its activities. “We are dealing with cases of domestic violence, and in crisis situations, women are becoming more vulnerable, and the need for our support is even greater.”

Naira states that she works 24/7, but does not get dissapointed by the restrictions and obstacles brought by the pandemic.

“I do my job with love and I don’t get tired. I’m an active kinf of person and don’tgive up. I often remind myself that I have no right to weaken and everything can be overcome, so I move forward.”

Naira’s motto for these days is:“Stay healthy. Everything is temporary.”

Anush Aslanyan, “Equal Rights, Equal Opportunities” NGO for persons with disabilities, president

Anush Aslanyan, the president of “Equal Rights, Equal Opportunities” NGO for Persons with Disabilities, forks from home as the rest, staying in touch with the beneficiaries either by phone call or via Viber. During this time, a large number of mothers of children with disabilities have applied to the organization for social assistance.

Anush says she has no work schedule. Beneficiaries can call at any time and on any day. She also speaks about the changes caused by the pandemic:“After an active lifestyle, I would rather say – a “crazy” lifestyle, this is an exceptional opportunity for me see my surroundings, to communicate with my family members. I started doing other new jobs that have always been a dream, but I didn’t manage due to the lack of time. And now, I don’t know why, I’m don’t have enough time again, even at home.”

Anush has found an excellent way of mitigating the work stress and fatigue. “I’ve come up with a new idea:a YouTube channel on the topic of “Disability Philosophy”. I am making videos and presenting disability in creative ways.”

You can find Anush’s videos on her YouTube channel.

Gayane Grigoryan, “Agate” Rights Defense Center For Women With Disabilities NGO, Head of Program Department

Gayane Grigoryan, a representative from “Agat” center, another NGO protecting the rights of women with disabilities, says their organization’s work has a direct and indirect impact on women, as the beneficiaries are mostly women. “The main target of our activities are women with disabilities. We are trying our best to make sure that the effects of the virus do not become irreversible. We try to provide financial stability for the employees, we are consistent so that the rights of our beneficiaries are not violated, we always keep in touch with them in order to try to understand what support and help they need.”

Gayane says she works with an overloaded schedule because besides working from home she has household duties. “Every worker has their own role, so that we can overcome this panic situation quickly and with honor, without stress or mental strain.”

Under the conditions of the pandemic, the daily routine of work has been extended. The work lasts until late at night, and phone calls are received even on non-working days. “If our work can be helpful for even one person, we should do it.”

On possible means of overcoming work stress Gayane tells the following:“Being a very optimistic person, I always try to calm down and understand the situation and the difficulties. Having worked in the public sector for many years, I have always felt tired and tense. I ran from city to city, from one program to another, from one course to another, so that I could manage everything right, on time and properly, and I always overcome stressful situations calmly, I don’t panic. Any difficulty and challenge can be overcome if there is a desire, faith and dedication.”

Gayane’s motto for in the current situation is: “Life sometimes serves us surprises we are not always ready for. We just have to be optimistic, determined, honest and believe in our mission and purpose, and everything can be overcome.”

Կանայք կորոնավիրուսի առաջնագծում.հասարակական ոլորտի կին գործիչները և նրանց նոր առօրյան

Աշխարհին պատուհասած կորոնավիրուսի վարակը փոխեց իրերի դրությունը, մարդկային հարաբերությունների ձևը: Զանգվածային արգելափակումներն ու տեղաշարժման սահմանափակումներն ավելի դժվարացրին բոլոր այն աշխատողների առօրյան, որոնք շարունակում են իրենց գործունեությունը համաճարակի պայմաններում: Այդ մարդկանց թվում են հասարակական ոլորտի կին գործիչները: Հայաստանում կանանց հիմնադրամը նախաձեռնել է պատմությունների շարք այն կանանց/աղջիկների մասին, ովքեր շարունակում են իրենց ակտիվ գործունեությունը ստեղծված համաճարակի պայմաններում՝ համատեղելով աշխատանքային և ընտանեկան առօրյան: Կարծում ենք՝ մերօրյա այս հերոսուհիների մասին պետք է իմանան բոլորը:

ՍԻՐԱՆՈՒՇ ԴԱՎԹՅԱՆ. ՍԵՌԱԿԱՆ ԲՌՆՈՒԹՅԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԿԵՆՏՐՈՆ ՀԿ, ՀՈԳԵԲԱՆ-ԽՈՐՀՐԴԱՏՈՒ

Սեռական բռնության ճգնաժամային կենտրոնի հոգեբան-խոհրդատու Սիրանուշ Դավթյանը պատմում է, որ իրենց կազմակերպությունը շարունակում է աշխատանքներն առցանց, թեժ գիծը շարունակում է շուրջօրյա գործել, ինչին իր հերթին նպաստում է կանանց հզորացմանը և, իհարկե, բռնության կանխարգելմանը:

Ամբողջ աշխարհում մամուլի հրապարակումներից պարզ է դառնում, որ այս օրերին աճել է ընտանեկան բռնության դեպքերի թիվը: ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը #դեմեմբռնությանը իրազեկման արշավ է իրականացնում՝ ուղղված կանանց նկատմամբ բռնության և ընտանիքում բռնության կանխարգելմանը (մանրամասներն այստեղ): Հետևաբար, անչափ կարևոր է այս օրերին այդ ոլորտում գործող կազմակերպությունների ակտիվ գործունեությունը:

Սիրանուշը նշում է, որ իր աշխատանքային գրաֆիկը գրեթե չի փոխվել: «Ֆիքսել եմ. աշխատանքային ժամերը նույնիսկ ինչ-որ օրերի ավելի երկար են, քան նախկինում, քանի որ մտածում եմ, որ այս կամ այն հարցը կարելի է անել հիմա և չթողնել հաջորդ օրվան: Ես ապրում եմ ծնողներիս հետ և հիմնականում ընտանիքի հետ կապված հոգսերն ինձ վրա չեն, մայրիկիս վրա են, և նա էլ հոգում է բոլորիս կարքիները:»

Սիրանուշը գտնում է, որ համաճարակը բավականին ազդել է իր առօրյայի վրա: «Փոխվել է հարաբերությունների շրջանակը, նեղացել են շփումներս, ես էլ առցանց շփվելու սիրահար չեմ, հետևաբար հարաբերություններիս գրեթե մեծ մասը կրճատվել է: Հիմնականում տանն եմ, ինչը նախկինում չի եղել, քանի որ կամ աշխատավայրում եմ եղել, կամ գործուղումների կամ էլ այլ ակտիվություններով եմ տարված եղել»: Թեև կարգախոսներ չի սիրում, սակայն համաճարակային պայմաններում առաջնորդվում է «Կյանքում ամեն բան հնարավոր է, ոչ ոք ապահովագրված չէ, բայց նաև հնարավոր է այդ ամենից վերափոխված ու բավարարված դուրս գալ» խոսքերով:

ՀԱՍՄԻԿ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ. ԿԱՆԱՆՑ ԱՋԱԿՑՄԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ, ԾՐԱԳՐԵՐԻ ՂԵԿԱՎԱՐ

Կանանց նկատմամբ բռնության դեպքերով զբաղվող ևս մի կազմակերպություն, որը շարունակում է իր գործունեությունը, Կանանց աջակցման կենտրոնն է: Կենտրոնի աշխատակից Հասմիկ Գևորգյանը նշում է, որ կազմակերպությունն աշխատում է իր նախկին ռեժիմով, դեռ ավելին՝ այս պահին շատ լարված, քանի որ կանայք սոցիալապես ծանր վիճակում են։ Կազմակերպության այս պահի աշխատանքներն ուղղված են ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց պաշտանության և սոցիալական իրավիճակի բարելավմանը («Ընտանեկան բռնության դեպքերի աճն արտակարգ դրության ժամանակ» թեմայով տեսաքննարկումը, որին մասնակցել է նաև Հասմիկ Գևորգյանը, կարող եք գտնել այստեղ):

Հասմիկը պատմում է, որ համաճարակի պայմաններում իր առօրյան շատ լարված և ծանրաբեռնված է դարձել.«Շատ լարված եմ։ Հաճախ վախեր եմ ունենում անորոշությունից»:

Աշխատանքն ու ընտանիքի հոգսը համատեղելու նպատակով Հասմիկը օրվա առաջին կեսին զբաղվում է երեխաների խնամքով կամ տան տարբեր խնդիրներով, եթե հրատապ դեպքեր չեն լինում, իսկ երկրորդ կեսին՝ աշխատանքային հարցերով:

Աշխատանքային լարված օրվանից հետո հանգստանալ հաջողվում է միայն գիշերը՝ երեխաների քնելուց հետո, երբ տանը լռություն է տիրում.«Գինի եմ խմում հիմնականում, կարդում եմ»:
Համաճարակի շրջանում Հասմիկի կարգախոսն է. «Ամեն բան անցողիկ է: Համբերություն…»:

ԿԱՐԻՆԵ ԴԱՎԹՅԱՆ. ԿԱՆԱՆՑ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՏՈՒՆ ՀԿ ՆԱԽԱԳԱՀ

COVID-19-ով պայմանավորված կանանց և աղջիկների համար ընտանեկան բռնության ենթարկվելու և աշխատանքային իրավունքների չարաշահումների ենթարկման ռիսկերն ավելի են մեծանում, այդ իսկ պատճառով Կանանց իրավունքների տունը հեռախոսազանգի և օնլայն կայքերի միջոցով շարունակում է տրամադրել անվճար իրավաբանական խորհրդատվություն ինչպես ընտանեկան բռնության ենթարկված կանանց, այնպես էլ աշխատանքային իրավունքների շահագործման ենթարկված անձանց:

Կանանց իրավունքների տուն կազմակերպության նախագահ Կարինե Դավթյանը նշում է, որ արտակարգ դրության հայտարարելու օրվանից սկսած կազմակերպություն են զանգահարել տարատեսակ հարցերով, օրինակ՝ աշխատանքային իրավունքների շահագործման ու աշխատավարձերի խնդրով, վարձով բնակարանից դուրս հանելու խնդրով, ընտանեկան բռնության հարցով (ապաստարանի ակնկալիքով), ինչպես նաև Աշխատանքի ու սոցիալական հարցերի նախարարության կայքէջում տեղադրված առցանց հայտերը լրացնելու խնդրանքով:

Կանանց իրավունքների տունը, համագործակցելով այլ կազմակերպությունների հետ, կարողացել է դրամական աջակցություն ցուցաբերել համաճարակի պատճառով աշխատանքը կորցրած և/կամ այս պահին չաշխատող կանանց, բնաիրային օգնություն տրամադրել համաճարակի հետևանքով օրավարձից զրկված անձանց, ինչպես նաև մասնակցել Շիրակի մարզպետարանի նախաձեռնած՝ Covid-19 համաճարակի հետևանքով առավել տուժած ընտանքիներին սոցիալապես օգնելու գործընթացին:

Կանանց իրավունքների տուն ՀԿ թիմ

Կարինեն նշում է, որ աշխատում են գերծանրաբեռնված գրաֆիկով՝ մինչև ուշ երեկո.«Ավելին՝ առաջվանից էլ ավելի շատ ենք կարողանում աջակցել մեր կանանց, քանի որ հեռավար՝ հեռախոսազանգերով ու օնլայն խորհրդատվություններից բացի, նաև ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու համար շարունակում ենք դիմել միջազգային դոնորներին, որ կարողանանք մեր շահառուների համար ֆինանսական աջակցություն տրամադրել այնքան, մինչև կարողանանք մեր կանանց կարիքի վրա հիմնված, ստաբիլ աջակցություն տրամադրել սնունդի, կոմունալ վճարումների, տան վարձավճարի, ինտերնետ կապի, կանացի հիգիենայի պարագաների, դեղորայքի և այլնի համար»:

Տնից աշխատելու վատ կողմերից մեկը Կարինեի համար նստակյաց, առանց ֆիզիկական վարժությունների անդադար աշխատելն է, «քանի որ տանը հանգիստ ես, չես շտապում որևէ տեղ և քեզ նվիրում ես աշխատանքին»: «Երբեմն անգամ տանը լինելով հանդերձ չեմ հասցնում կանոնակարգված սնվել կամ սնունդի ժամերը կարգավորել, ինչպես նաև, իհարկե շփման մեջ է սահմանափակում մտցվել, որից չեմ բողոքում, այլ փորձում եմ ըմբռնումով մոտենալ, քանի որ պարզ հասկանում եմ, որ իմ սահմանափակումներով գուցե ինչ-որ մեկին զերծ եմ պահում վարակվելուց, իհարկե նաև փորձում եմ դա անել ընտանիքիս անդամների դեպքում՝ շարժվելով չվնասելու սկզբունքով»:

Կարինեն նշում է, որ համաճարակի պայմաններում լարված աշխատանքային գրաֆիկի պատճառով սթրեսի մեջ չի ընկել.«Միայն ուզում եմ ամեն ինչ հասցնել, փորձում եմ տեղավորվել էդ ամենի մեջ, երբ անում եմ գործս, ավելի հանգիստ եմ լինում, և լարվածությունն էլ է անցնում: Իսկ հոգնածությունս իսկապես չգիտեմ ինչպես հաղթահարել, ուղղակի անտեսում եմ, քանի որ գործ չանելու դեպքում էլ ավելի է մեծանում լարվածությունը»: Այս օրերին Կարինեի կարգախոսն է.«Չվնասել ոչ մեկին, այդ թվում՝ ընտանիքի անդամներին և թեկուզ անծանոթներին»:

ԱՇԽԵՆ ԲԱԲԱՅԱՆ. ՍՊԻՏԱԿԻ ՀԵԼՍԻՆԿՅԱՆ ԽՈՒՄԲ ԻՐԱՎԱՊԱՇՏՊԱՆ ՀԿ, ՆԱԽԱԳԱՀ

Սպիտակի Հելսինկյան խումբ իրավապաշտպան կազմակերպության նախագահ Աշխեն Բաբայանը պատմում է, որ իրենց կազմակերպությունը ևս ներկա դրությամբ պայմանավորված՝ աշխատում է տան պայմաններում: Կազմակերպությունը տրամադրում է իրավաբանական խորհրդատվություն և հոգեբանական ծառայություններ հեռախոսի կամ սոցիալական հարթակների միջոցով:

Արտակարգ դրության պատճառով խախտվել է աշխատանքային ռեժիմը: Աշխատանքն ու ընտանիքի հոգսը համատեղելու հարցին Աշխենը պատասխանում է. «Շատ դժվար է համատեղելը, գրեթե անհնար է աշխատել տան պայմաններում, քանի որ մանկահասակ երեխա ունեմ։ Աշխատում եմ կեսգիշերից հետո, երբ բոլորը քնած են»:

Աշխենը նշում է, որ համաճարակը շատ է ազդել իր առօրյայի վրա.անելիքները շատացել են, իսկ հնարավորությունները դարձել են ավելի սահմանափակ: Աշխատանքային հոգնածությունն ու լարվածությունը կոնկրետ միջոցներ չունի: Իսկ որպես կարգախոս նշում է.«Սա էլ կանցնի… Չկա չարիք՝ առանց բարիք»:

ՄԱՆՈՒՇ ՄԱՐԱԼՉՅԱՆ. ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՏԱՎՈՒՇ ՀԿ ՆԱԽԱԳԱՀ

Երիտասարդ Տավուշ ՀԿ նախագահ Մանուշ Մարալչյանը պատմում է, որ իրենց կազմակերպությունը ևս աշխատում է հիմնականում տնից, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև աշխատավայրից: «Այս ժամանակահատվածում ավելի են դժվարացել կանանց վիճակի բարելավմանն ուղղված գործընթացները, քանի որ հիմնականում կարիք կա տնայցերի, ուղղորդումների դեպի պետական և ոչ պետական հիմնարկներ, որոնք համաճարակի պատճառով ժամանակավոր դադարեցրել են աշխատանքները կամ ոչ պակաս կարևոր գործառույթները, ինչն ազդում է շահառուի սոցիալական իրավունքի պաշտպանության վրա»:

Մանուշը նշում է, որ արտակարգ դրության պայմաններում իր համար վերացել է «ռեժիմ» հասկացությունը, որովհետև «աշխատանքային և ընտանիքի գործերը խառնվել են իրար, աշխատանքային ժամերը 24 ժամ (համաճարակային այս օրերին ուղղակի իրավունք չունես շահառուին ասելու՝ գիտեք, արդեն ուշ է, չենք աշխատում…), տղայիս պարապմունքները և այլն, այս ամենը չի ստացվում համատեղել, ուղղակի զուգահեռ աշխատում ենք»:

Մանուշը գտնում է, որ համաճարակը բացասական է ազդել իր առօրյայի վրա. «Եթե հիմնականում ասում են ,որ սա հնարավորություն է ընտանիքում ավելի շատ մնալու, գիրք կարդալու և այլն, ես համաձայն չեմ այդ կարծիքի հետ, որովհետև եթե դու ունես աշխատանքային պարտականություններ և չես կարողանում դրանք պատշաճ ձևով իրականացնել, բոլոր տեսակի պայմանավորվածությունները և պլանները հետաձգվում են անորոշ ժամանակով, ապա այդ իրավիճակը բերում է ավելորդ ներքին լավածության, ինչն էլ իր բացասական հետևանքերն է թողում քո առօրյայի վրա»:

Աշխատանքից բխող սթրեսը, հոգնածությունն ու լարվածությունը հաղթահարելու միջոցների մասին էլ ասում է, թե դեռ չի գտել նման միջոցներ: Իսկ համաճարակի պայմաններում առաջնորդվում է «Համբերությամբ հաղթահարենք առկա դժվարությունները, չընկճվել երբեք…» կարգախոսով:

Շարունակելի…

Սեքսիստական միֆեր, որ չեն վերանում

Ջինա Ռիփոնը իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում փորձել է հերքել այն միտքը, թե տղամարդկանց ԵՎ Կանանց ուղեղները տարբեր են, բայց ԳՏՆՈՒՄ է, որ «գենդերային ռմբակոծումը», որին մենք ենթարկվում ենք, ավելի մեծ է, քան երբԵՎԷ Ինչո՞ւ:

Ջինա Ռիփոն, Բիրմինգհեմի Աստոնի համալսարանի կոգնիտիվ նյարդաբանության պրոֆեսոր

Կոգնիտիվ նյարդաբան Ջինա Ռիփոնը մի դեպք է պատմում, որն օգնում է ցույց տալ, թե ինչ վաղ շրջանում են երեխաները բախվում գենդերային կարծրատիպերի հետ: Իր երկրորդ դստեր ծննդյան օրը՝ 1986թ. հունիսի 11-ին, Գարի Լինքերը տղամարդկանց ֆուտբոլի առաջնության ժամանակ երեք գոլ է ուղարկում Լեհաստանի դարպաս: Հիվանդասենյակում այդ օրը ծնված 9 երեխաներից 8-ին անվանում են Գարի:

«Տղամարդու» կամ «աղջկա» պես պահելու վերաբերյալ նուրբ զգուշացումները ծննդյան պահից ձևավորում են մեր վարքն ու կարողությունները:

Ռիփոնը հիշում է, որ զրուցելիս է լինում մայրիկներից մեկի հետ, երբ ներս է մտնում բուժքույրը՝ բերելով երկու լացող նորածինների: «Կապույտի մեջ փաթաթված Գարիին» հանձնում է մայրիկին՝ վստահեցնելով, որ նա «ամուր թոքեր ունի», իսկ Ռիփոնի դստերը նրան տալիս խրատական տոնով ասում է.«Նա բոլորից աղմկոտ է, հեչ աղջկա նման չէ»: «Այսպիսով՝ իմ նորածին փոքրիկ դուստրն արդեն զգաց, թե որքան գենդերացված է մեր աշխարհը »,- ասում է Ռիփոնը:

Ռիփոնը տասնամյակներ է անցկացրել՝ հարցականի տակ դնելով այն գաղափարը, թե տղամարդկանց ու կանանց ուղեղները տարբեր են, որը ներկայացրել է իր նոր գրքում՝ “The Gendered Brain”: Վերնագիրը կարող է մոլորեցնել, քանի որ նրա պնդումները պտտվում են այն փաստի շուրջ, որ ոչ թե մարդու ուղեղն է «գենդերացված», այլ այն աշխարհը որում մեծանում ենք: «Տղամարդու» կամ «աղջկա» պես պահելու վերաբերյալ նուրբ զգուշացումները ծննդյան պահից ձևավորում են մեր վարքն ու կարողությունները, որոնք էլ գիտնականները համարել են բնական, բնածին տարբերություններ:

Ռիփոնի գիրքն արտահայտում է հիասթափություն այն փաստի վերաբերյալ, որ նման պնդումներին դեռ ստիպված ենք անդրադառնալ մինչև օրս: Նա նկարագրում է գենդերային տարբերությունների մասին շատ տեսությունները որպես «խլուրդ դանակահարելու» պես առասպելներ, որոնք շարունակում են ծագել՝ անկախ նրանից, թե որքան հաճախ են մերկացվում:

«Գրեթե 200 տարի այս ամբողջ հարցին նայել ենք այն տեսանկյունից, թե արդյոք տղամարդու ուղեղը տարբերվում է կնոջ ուղեղից», – ասում է նա: «Եվ ամեն օր նոր առաջընթաց է արձանագրվում գիտության կամ տեխնիկայի մեջ, որը թույլ է տալիս մեզ վերանայել այս հարցը և ստիպում գիտակցել, որ անցյալի որոշ պնդումներ ակնհայտորեն սխալ են: Մտածում ես, որ որպես գիտնական, անդրադարձել ես դրանց և անցել, ու մարդիկ առաջ կշարժվեն և այլևս չեն օգտագործելի այդ տերմինները կամ եզրակացությունները: Բայց ամեն անգամ, երբ նայում ես մամուլին, տեսնում ես, որ հին առասպելը վերադարձել է»:

Ամենահին պնդումներից մեկը կենտրոնանում է այն փաստի վրա, որ կանանց ուղեղն ավելի փոքր է, որը մտավոր թերարժեքության ապացույց է համարվել: Թեև ճիշտ է, որ միջինում կանանց ուղեղը մոտ 10%-ով ավելի փոքր է, վերոնշյալ ենթադրության հետ կապված մի շարք խնդիրներ կան:

«Նախևառաջ, եթե պարզապես մտածում եք, որ դա չափսերի խնդիր է, ապա կաշալոտներն ու փղերը տղամարդկանցից ավելի մեծ ուղեղ ունեն, բայց նրանք այնքան էլ հայտնի չեն որպես պայծառ ուղեղով էակներ», – ասում է Ռիփոնը: Այնուհետև, փաստ է, որ չնայած չափերի միջին տարբերությանը, տղամարդկանց և կանանց ուղեղների չափերի բաշխման համընկնումները շատ տարբեր են: «Այնպես որ հանդիպում են մեծ ուղեղով կանայք և փոքր ուղեղով տղամարդիկ»:

Պետք է նշել, որ Էյնշտեյնի ուղեղը տղամարդու միջին չափի ուղեղից փոքր է եղել, իսկ ընդհանուր առմամբ բազմաթիվ ուսումնասիրություններ գտնում են, որ տղամարդկանց ու կանանց մտավոր կարողության կամ նրանց վարքային հատկություններ միջև տարբերություններ գրեթե չկան: Այնուամենայնիվ, այդ պնդումը դեռևս գոյություն ունի մեդիայում:

Քարտեզ կարդալու և բազմաբնույթ առաջադրանքների հմտությունները հաճախ վերագրվում են գենդերային կարծրատիպերի հիման վրա, բայց դրանք կարող են լինել արդյունքն այն բանի, թե ինչպես են մեր ուղեղները մարզվում կյանքի վաղ շրջանում (նկարը՝ BBC Reel)

Ռիփոնը պնդում է, որ ուղեղի ներսում ակնհայտ կառուցվածքային տարբերությունները նույնպես չափազանցված են: Օրինակ ՝ corpus callosum-ը ուղեղի ձախ և աջ կիսագնդերը միացնող նյարդային մանրաթելերի կամուրջ է, և որոշ ուսումնասիրություններ պարզել են, որ այս տեղեկատվական ուղին ավելի մեծ է կանանց ուղեղում, քան տղամարդկանց: Սա օգտագործվել է բոլոր տեսակի կարծրատիպերը արդարացնելու համար, ինչպես այն գաղափարը, որ կանանց բնորոշ է անտրամաբանական լինելը, քանի որ «հուզական» աջ կիսագնդից նրանց զգացմունքները խոչընդոտում են սառը, բանական ձախ կիսագնդի աշխատանքը:

Ինչպես Ռիփոնն է բացատրում իր գրքում. «Տղամարդկանց ավելի բարձրորակ ֆիլտրման մեխանիզմը բացատրում էր մաթեմատիկական և գիտական ​​հանճարը … արդյունաբերության ոլորտի կապիտան լինելու նրանց իրավունքը, [նրանց կարողությունը] Նոբելյան մրցանակներ նվաճելու և այլն, և այլն»:

Բայց նման պնդումները հաճախ հիմնված են փոքրաթիվ մասնակիցների հետ արված հետազոտությունների վրա, իսկ ցանկացած օրգանի «չափը» չափելու տեխնիկան դեռևս թերի է և բաց մեկնաբանության համար, այսինքն ՝ նույնիսկ ուղեղների միջև նման տարբերությունների գոյությունը շատ թույլ հիմքեր ունի: (Եվ, իհարկե, «ձախ» և «աջ» ուղեղի գաղափարը ինքնին միֆ է:) Չնայած տասնամյակների հետազոտություններին՝ շատ դժվար է վստահորեն տարբերություններ սահմանել տղամարդկանց և կանանց ուղեղների կառուցվածքների միջև:

Զայրացած հորմոններ

Իսկ ի՞նչ կասեք սեռական հորմոնների մասին: Վստահաբար, դրանք պիտի որ հստակ ազդեցություն ունենան մեր մտքի ու պահվածքի վրա: Ինչևէ, սա օգտագործվել է կանանց կարողությունները քննադատելու համար:

Կանանց ի սկզբանե արգելված է եղել ԱՄՆ տիեզերական ծրագրի մեջ ընդգրկվել՝ ելնելով այդպիսի «խառնվածք ունեցող հոգեֆիզիոլոգիական էակների» անձնակազմի մեջ ունենալու մտահոգությունից:

Նախադաշտանային սինդրոմ (PMS) հասկացությունը, օրինակ, առաջին անգամ ի հայտ է եկել 1930-ական թթ.: «Եվ այն դարձավ լավ արդարացում այն բանի, որ կանանց չպիտի իշխանություն տրվի»: Ինչպես նշում է Ռիփոնը, կանանց ի սկզբանե արգելված է եղել ԱՄՆ տիեզերական ծրագրի մեջ ընդգրկվել՝ ելնելով այդպիսի «խառնվածք ունեցող հոգեֆիզիոլոգիական էակների» անձնակազմի մեջ ունենալու մտահոգությունից:

Թեև այսօր քչերը նման տեսակետ ունեն, մենք դեռևս գտնում ենք, որ նախադաշտանային սինդրոմը կոգնիտիվ ու զգայական ոչ այնքան ցանկալի փոփոխությունների է հանգեցնում: Ինչևէ, նկատվող ախտանիշները կարող են հոգեսոմատիկ պատասխան լինել ավելի շուտ սպասման, քան թե ուղեղի անխուսափելի կենսաբանական փոփոխությունների:

Դրայան Ռուբլեի կողմից Փրինսթոնի համալսարանում կատարված մի ուսումնասիրության ժամանակ կանանց կեղծ տեղեկություն են տալիս ըստ նրա, թե դաշտանային ցիկլի որ հատվածում են գտնվում: «Կանայք ասում են իրենց ակնկալվող ցիկլի մոտավոր ամսաթիվը, բայց հետազոտողը նրանց կեղծ տեղեկություն է տալիս արյան ստուգման ժամանակ՝ ասելով, որ իրականում նրանք այժմ գտնվում են նախադաշտանային փուլում կամ միջին փուլում», – ասում է Ռիփոնը: Դրանից հետո նրանց խնդրում են լրացնել հարցաթերթիկ նախադաշտանային սինդրոմի տարբեր տարրերի վերաբերյալ:

Անհատների ուղեղի չափերը կարող են մեծապես տարբերվել, սակայն դա խելքի ճշգրիտ ցուցիչ չէ (նկարը՝ BBC Reel)

Ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ այն կանայք, որոնց ասվում է, որ նախադաշտանային փուլում են, շատ ավելի հավանական է, որ հաղորդեն PMS-ի (նախադաշտանային սինդրոմ) ախտանիշներ, նույնիսկ եթե նրանք ցիկլի այդ փուլում չեն: Սա հաստատում է այն գաղափարը, որ նման ախտանիշների մի մասն առաջանում է սպասումից:

«Չէի ցանկանա թերագնահատել հորմոնալ փոփոխությունների առկայությունը, որ կապված է դաշտանային ցիկլի հետ, կամ հերքել այդ փաստը, քանի որ հորմոն բառը հենց նշանակում է ակտիվ գործողության անցնել»,- ասում է Ռիփոնը: «Բայց եթե դիտարկում ենք դաշտանի օրերը կամ տրամադրության փոփոխության օբյեկտիվ չափումները, ապա էֆեկտը ոչ այնքան խորն է, որքան մարդ կարող է կարծել: Այնպես որ, հենց այն փաստը, որ հավատում եք, որ ունենք տրամադրության փոփոխություն, ու որ այն կապված է նախադաշտանային ցիկլի հետ, դառնում է ինքնագոհացնող ինչ-որ գուշակություն»:

PMS- ի ընկալումները նաև որոշակի կողմնակալություն են առաջացնում սեռի և գենդերի տարբերությունները ուսումնասիրող հետազոտողների շրջանում, ովքեր հակված են կարծրատիպեր պաշտպանող ուսումնասիրություններ կատարել, այլ ոչ թե փնտրել ապացույցներ, որոնք կարող են կասկածի տակ դնել առկա ենթադրությունները: Ռիփոնը ասում է, որ կանայք, ըստ էության, կարող են զգացմունքային խթան զգալ դաշտանային ցիկլի որոշակի կետերում, բայց դրանք հիմնականում անտեսված են՝ շնորհիվ այն բանի, որ գիտնականները դա համարել են կանանց թուլության:

«Մենք կատարել ենք որոշ ուսումնասիրություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ գոյություն ունեն դաշտանային ցիկլի տատանումներ», – ասում է նա: Օրինակ, բանավոր և տարածական աշխատանքային հիշողությունը բարելավվում է, երբ էստրոգենն ամենաբարձրն է: «Եվ, որ օվուլյացիայի ժամանակաշրջանում կան շատ դրական փոփոխություններ՝ զգայական տեղեկատվության նկատմամբ պատասխանատուության բարելավում, ռեակցիայի բարելավում և այլն»:

Սոցիալական մեդիան հաճախ ուժեղ հաղորդագրություններ են ուղարկում առ այն, թե ինչ է նշանակում լինել տղամարդ կամ կին (նկարը՝ BBC Reel)

Վարդագույն և կապույտ ցունամիներ

Սեռերի տարբերություններն ուսումնասիրելու մարտահրավերներից մեկն էլ մշակույթն է: Նույնիսկ եթե հնարավոր է նկատել ուղեղի կառուցվածքի ակնհայտ տարբերությունները, միշտ առկա է այն հավանականություն, որ դրանք առաջանում են սնուցմամբ, այլ ոչ թե ի ծնե:

Գիտենք, որ ուղեղը պլաստիկ է, այսինքն ՝ ձևավորվում է փորձի և մարզման միջոցով: Եվ ինչպես Ռիփոնն է նկատել սեփական դստեր ծննդյան ժամանակ, տղան և աղջիկը կարող են շատ տարբեր փորձառություններ ունենալ աշխարհ մուտք գործելու պահից, քանի որ նրանց համար ենթագիտակցորեն խրախուսվում են տարբեր վարքագծեր: Նա մատնանշում է հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ 24 ամսական երեխաները խիստ զգայուն են գենդերային պահվածքների նկատմամբ: «Նրանք փոքրիկ սպունգ են, որ կլանում են սոցիալական տեղեկատվությունը», և այդ վարքագիծն ինքնին ընդունելը, ի վերջո, ձևավորում է նրանց նյարդային սխեմաները: «Գենդերային աշխարհը ստեղծում է գենդերացված ուղեղ»:

Այդ պատճառով էլ խաղալիքների շուրջ ձևավորված գենդերային կարծրատիպերը լուրջ խնդիր են, որ հարկավոր է լուծել:

«Շատերը կարծում են, որ գենդերացված խաղալիքներից խուսափելն իրականում անհեթեթություն է», – ասում է Ռիփոնը: «Բայց ես կարծում եմ, որ եթե նյարդահոգեբանական մոտեցում դրսևորենք, կտեսնենք, որ խաղալիքները բավականին խորը հետևանքները կարող են ունենալ»: Խաղի այդ պահերը կարելի է համարել «մարզման հնարավորություններ», որոնք կարող են երեխայի ուղեղը վերածել մեծահասակի ուղեղի:

Երեխաների կարող են ենթարկվել իրենց սեռի վերաբերյալ հաղորդագրությունների՝ մեղմ կամ ոչ այնքան, որոնք կարող են փոխել աշխարհում իրենց տեղի վերաբերյալ նրանց պատկերացումները:

Վերցնենք Lego-ի կամ Duplo-ի պես կառուցելու խաղերը կամ Tetris-ը: Երբ երեխան խաղում է՝ աղյուսները պտտելով ու դրանք իրար կապելու և նոր կառույցներ ստանալու ուղիներ հնարելով, նրա մոտ նյարդային ցանցեր են ձևավորվում, որոնք ընդգրկվում են տեսողական և տարածական գործընթացների մեջ: Հետո, երբ նա դպրոց է գնում, արդեն ավելի լավ է իրեն դրսևորում նման առաջադրանքներում, որի համար էլ գովեստի խոսքերի է արժանանում, ինչն էլ խթանում է նրա այդ կարողությունները: Վերջիվերջո, նա ընտրում է մասնագիտություն, որը պահանջում է տվյալ կարողությունների զարգացում:

«Եվ եթե այդ բոլոր խաղալիքները և մարզման հնարավորությունները գենդերացված են, ապա ունենում ենք պարզ գենդերային բաժանում, որը հիմնված է անհատի կենսաբանական սեռի վրա՝ ի հակադրություն անհատի ունեցած մարզման հնարավորությունների», – ասում է Ռիփոնը:

Հոգեբաններ Մելիսսա Տերլեցկին և Նորա Նյուքոմբը ցույց են տվել, որ տարածական ճանաչման մեջ սեռային ակնհայտ տարբերությունները նվազում են, երբ, օրինակ, հաշվի եք առնում այն ժամանակը, որ ծախսվել է Tetris- ի նման վիդեո խաղեր խաղալու վրա:

Մի քանի արշավներ, ինչպիսիք են ՝ Թողեք խաղալիքները խաղալիքներ լինեն Մեծ Բրիտանիայում և Անսահմանափակ խաղ Ավստրալիայում, որոշակի հաջողություններ են ունեցել համոզելու մանրածախ առևտրականներին փոխել իրենց գենդերացված մարքեթինգը, բայց, ընդհանուր առմամբ, Ռիփոնը պնդում է, որ երեխաներին շարունակում են սահմանափակել այլ եղանակներով:

«21-րդ դարում մեր խնդիրներից մեկն այն է, որ այն, ինչ ես անվանում եմ գենդերային ռմբակոծություն, շատ ավելի ինտենսիվ է», – ասում է Ռիփոնը: «Սոցիալական մեդիայում շատ ավելին է առկա, իսկ շուկայավարման մի շարք նախաձեռնություններ շատ պարզ դեղատոմս են տալիս, թե ինչպիսին պիտի լինի տղամարդը կամ կինը»:

Երեխաները հատկապես զգայուն են գենդերային կարծրատիպերի հանդեպ, քանի որ նրանց ուղեղը ձևավորում է իրենց ունեցած փորձառութոյւններից:

Ահա թե ինչու Ռիփոնը հատկապես հիասթափված է առկա «նևրոսեքսիզմից»: Որքան շատ են թույլ տվյալների վրա հիմնված այդ տխուր եզրակացությունները հասնում են հասարակությանը, այնքան ավելի հավանական է, որ մենք այդ հաղորդագրությունները փոխանցենք երեխաներին՝ ամրապնդելով ինքնագոհացման կանխատեսումները:

«Եթե հավատում ենք, որ տղամարդկանց և կանանց ուղեղների միջև կան խորը և հիմնարար տարբերություններ, և ավելին՝ այդ ուղեղների տերերն ունեն տարբեր հմտություններ, տարբեր խառնվածքներ կամ անհատականություններ, դա անպայման ազդում է մեզ որպես տղամարդ կամ կին ընկալելու վրա», – ասում է Ռիփոնը: Դա նաև անդրադառնում է այն բանի վրա, թե ինչպես ենք ընկալում այլ մարդկանց ու նրանց պոտենցիալը:

«Ուստի գիտնականները պետք է իսկապես զգույշ լինեն», – ասում է նա: – Իհարկե, մենք պետք է հասկանանք, թե որտեղ կան սեռային տարբերություններ, և ինչ կարող են դրանք նշանակել: Բայց պետք է զգույշ լինենք և խուսափենք հիմնարար կամ խորքային տարբերությունների մասին խոսելուց, որովհետև սխալ տպավորություն ենք թողնում այն մարդկանց համար, ովքեր իսկապես հետաքրքրված են իմանալու, թե որոնք են մեր հարուցած հարցերի պատասխանները»:

Ի վերջո, պետք է ընդունենք, որ մեզանից յուրաքանչյուրը ունի յուրահատուկ ուղեղ, և մեր կարողությունները չեն կարող սահմանվել միայն մեր սեռի պիտակով:

«21-րդ դարում իսկապես կարևոր քայլ է հասկանալ, որ յուրաքանչյուր ուղեղ տարբերվում է մյուսներից, և պարտադիր չէ, որ դա ուղեղի տիրոջ սեռից կախված լինի», – հորդորում է Ռիփոնը:

Նյութի աղբյուրը՝ bbc.com

Հղի կանայք և COVID-19-ը.կանանց առողջությունը հղիության ընթացքում

Հղի կանայք խոցելի իմունային համակարգ ունեն, որը կարող է նրանց ավելի խոցելի դարձնել COVID-19-ի հանդեպ:

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնն (CDC) աասում է, որ հղի կանայք պետք է վերահսկողության տակ գտնվեն, քանի որ նրանք վիրուսային հիվանդությունների բարձր ռիսկի տակ են:

«Հղի կանայք պետք է բարձր ռիսկային կատեգորիայի մեջ մտնեն և հետևեն տարեց մարդկանց, քրոնիկ հիվանդություններ և առողջության խնդիրներ ունեցողներին տրված խորհուրդներին»,- ասում է դոկտոր Նիպունիե Ռաջապակսեն՝ Մայո կլինիկայի վարակիչ հիվանդությունների մասնագետ: Նրա խոսքերով՝ ընդհանուր խորհուրդներին պետք է հետևեն նաև հղիները՝ ներառյալ սոցիալական ու ֆիզիկական հեռավորության պահպանում, ձեռքերի հաճախակի լվացում ու հավանական վարակակիրների հետ շփումների բացառում:

«Սա ամենաապահով բանն է նրանց համար, մինչ մենք փորձում ենք հասկանալ նրանց ռիսկերն, ու արդյոք կան հատուկ նախազգուշական միջոցներ, որ հարկավոր է ձեռնարկել նրանց դեպքում»,- ավելացնում է բժշկուհին:

Հղիության ընթացքում առկա ռիսկերը

Ներկայումս դեռևս պարզ չէ՝ արդյոք հղի կանանց՝ COVID-19-ով վարակվելու ռիսկերն ավելի բարձր են, կամ արդյոք նրանք ավելի հակված են հիվանդության ծանր ընթացքի: Ինչևէ, հղի կանայք այլ շնչառական վարակներով, օրինակ՝ գրիպով վարակվելու բարձր ռիսկի տակ են:

Նմանապես դեռևս հայտնի չէ՝ արդյոք COVID-19-ը խնդիրներ է առաջացնում հղիության ընթացքում կամ ազդում երեխայի առողջության վրա: Կան առաջացած խնդիրների դեպքերի վերաբերյալ սակավաթիվ զեկույցներ, ինչպես՝ կորոնավիրուսով վարակված հղի կնոջ մոտ վաղաժամ ծննդաբերության դեպքեր: Սակայն հնարավոր է, որ այդ խնդիրները կապված չեն մոր՝ վարակված լինելու հետ:  

Կորոնավիրուսով վարակված կանանցից ծնված երեխաների փոքր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ նորածիններից ոչ մեկը վիրուս չի ունեցել, վիրուս չի հայտնաբերվել նաև ամնիոտիկ հեղուկում կամ պլակենտայում:

Դոկտոր Ռաջապակսեն հայտնում է, որ վաղ տվյալների հիման վրա կան որոշ լավ նորություններ: «Այն կանայք, որոնք վարակվել են ծննդաբերությանը մոտ շրջանում, նրանց երեխաների համար հետևանքները լավ են եղել: Նրանց մոտ թեստ անցկացնելուց պարզ է դարձել, որ որոշակի հեղուկներ, ինչպես՝ ամնիոտիկ հեղուկը, նորածնի պորտալարի արյունը, կոկորդի շվաբրը և մոր կրծքի կաթը վիրուս չեն պարունակել»:

Ինչևէ, COVID-19-ով վարակված ու թոքաբորբ ունեցող կանանցից ծնված 33 երեխաների մասին մի զեկույցում ասվում է, որ երեխաներից 3-ի մոտ ծնունդից երկու օր անց վիրուս է հայտնաբերվել՝ ի հեճուկս ձեռնարկված հակավարակային միջոցների: Մեկ այլ ուսումնասիրության ժամանակ դիտարկել են կորոնավիրուսի մեղմ ախտանիշներ ունեցող կանանցից ծնված վեց նորածինների, և վերջիններիս մոտ վիրուս չի հայտնաբերվել:

«Կան մի քանի նորածինների վարակման դեպքեր,- ասում է դոկտոր Ռաջապակսեն,- բայց դեռևս պարզ չէ՝ արդյոք վարակումը տեղի է ունեցել ծնունդից հետո, քանի որ նրանք սերտ կապի մեջ են եղել վարակակիր մոր հետ, թե վարակվելու պրոցեսը արգանդում է կատարվել»:

Դոկտոր Ռաջապակսեն ասում է, որ պլակենտայի միջոցով վարակի փոխանցումը ավելի քիչ հավանական է՝ ըստ այն տեղեկության, որը հայտնի է այլ կորոնավիրուսների ու շնչառական վիրուսների մասին, որոնք այդ ճանապարհով են փոխանցվում: Սակայն նա շեշտում է, որ ուսումնասիրությունները դեռ շարունակվում են՝ հասկանալու համար դրա ռիսկերը:

Եթե կորոնավիրուսի ախտանշաններ ունեք կամ շփվել եք վիրուսակիր անձանց հետ, կապ հաստատեք ձեր բժշկի հետ: Զանգեք նրան և հայտնեք այդ բոլոր ախտանիշների մասին՝ նախքան ստուգման գնալը: Եթե ձեզ մոտ կորոնավիրուս է առկա, ու դուք հղի եք, ձեր բուժումն ուղղված կլինի ախտանիշների թեթևացմանը, և կարող է ընդգրկել շատ հեղուկների օգտագործում ու հանգիստ, ինչպես նաև ջերմիջեցնող միջոցներ, ցավն ու հազը թեթևացնող դեղեր: Եթե շատ հիվանդ եք, ապա պետք է հիվանդանոցում բուժում ստանաք:

Ազդեցությունը նախածննդյան խնամքի վրա

Համայնքային ջանքերը ՝ ուղղված COVID-19- ի տարածումը վերահսկելուն, կարող են ազդել ձեր նախածննդյան խնամքի հասանելիության վրա: Խոսեք ձեր բժշկի հետ՝ պարզելու համար արդյոք վիրտուալ նախածննդյան խնամքի տարբերակ է ձեզ համար, եթե այն առկա է ձեր տարածքում, և թե ինչպես է այն գործում: Հարցրեք ձեր բժշկին՝ արդյոք կա՞ն այնպիսի գործիքներ, որոնք կարող են օգտակար լինել տանը, ինչպիսին է արյան ճնշման սարքը և այլն: Վիրտուալ այցերից առավելագույնս ստանալու համար նախապես պատրաստեք հարցերի ցուցակը և այցի ընթացքում մանրամասն նշումներ կատարեք:

Եթե հղիության ընթացքում ձեզ մոտ բարձ ռիսկային վիճակներ են, վիրտուալ այցերը տարբերակ չեն: Հարցրեք ձեր բժշկին, թե դա ինչպես կարող է անդրադառնալ ձեր նախածննդյան խնամքի վրա:

Խորհուրդներ ծննդաբերության ժամանակ

Եթե հղիության ավարտին մոտ շրջանում առողջ եք, ձեր ծննդաբերության որոշ ասպեկտներ կարող են ընթանալ սովորականի պես: Բայց պատրաստ եղեք ճկուն լինելուն: Ձեր և ձեր երեխայի առողջությունը պաշտպանելու համար որոշ հաստատություններ կարող են սահմանափակել այն մարդկանց թիվը, ովքեր կարող են ներկա լինել ծննդաբերության ընթացքում և դրանից հետո: Խոսեք ձեր բժշկի հետ կիրառվող հնարավոր բոլոր սահմանափակումների մասին, չնայած սահմանափակումները կարող են փոխվել՝ COVID-19 վարակի տարածման ցուցանիշներից կախված: Հիվանդանոցում մնալը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի կարճ կտևի, քան սովորական պայմաններում:

Եթե ձեզ մոտ առկա է COVID-19, կամ սպասում եք թեստի արդյունքներին ՝ ախտանիշների պատճառով, դա, ամենայն հավանականությամբ, կազդի ծննդաբերությունից հետո ձեր երեխայի հետ շփման վրա: Հայտնի չէ՝ արդյոք COVID-19 ունեցող նորածինները բարձր ռիսկի տակ են: Բայց մտավախություն կա, որ նորածինները կարող են ծնվելուց հետո վարակվել COVID-19-ով, եթե նրանք շփման մեջ մտնեն վարակված շնչառական կաթիլների հետ: COVID-19-ով մայրերի մոտ ծնված նորածիններին կարող են խնամել առանձին սենյակում, այցելություններ թույլատրվում են միայն առողջ ծնողին կամ երեխայի խնամքով զբաղվող անձին:

Նյութի աղբյուրը՝ newsnetwork.mayoclinic.org

ՖեմՀարցաԶրույց.«Պետք է դադարել բաժանել մարդկանց՝ ըստ իրենց սեռի, քանի որ, հենց դա է խտրականության հիմք հանդիսացող գործոններից մեկը».Անի Ավանեսյան

Չխախտելով մեր ավանդույթը՝ ձեզ ենք ներկայացնում մեր սիրելի էջերից մեկը՝ ֆեմհարցազրույցները: Այս անգամ հարցազրույցի մասնակիցն է Անի Ավանեսյանը:

Անի Ավանեսյան, 20տ. Սովորում է ԵՊՀ-ի Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի սոցիալական աշխատանք բաժնի 3-րդ կուրսում։ Ուսմանը զուգահեռ կամավորական աշխատանք է ծավալում ԵՊՀ ՈւԽ-ում և Կանանց ռեսուրսային կենտրոնում։
  • Ձեզ համարու՞մ եք ֆեմինիստ: Եթե այո, ապա ի՞նչ է Ձեզ համար ֆեմինիզմը -Ֆեմինիզմն ինձ համար զուգակցվում է հավասարություն բառի հետ։ Հավասարություն ընտանիքում, աշխատանքի մեջ, քաղաքականության մեջ և ընդհանրապես հասարակական ցանկացած բնագավառում։ Այն գաղափարախոսությունների ամբողջություն է, որը կրող ցանկացած անհատ պետք է հարգի դիմացինի իրավունքը՝ հաշվի չառնելով նրա սեռը։ Ֆեմինիզմն այն ամենն է, ինչը թույլ է տալիս և՛ կնոջը, և՛ տղամարդուն ինքնաիրացվել, իրագործել սեփական երազանքները և նպատակները՝ հետևելով ներքին ձայնին և զերծ մնալով անձի գործունեությունը սահմանափակող կարծրատիպերից։
  • Ի՞նչ է Ձեզ համար նշանակում լինել կին/աղջիկ հայաստանյան իրականության մեջ  -Ինձ համար հայաստանյան հասարակությունում աղջիկ լինելը նշանակում է ինքդ քեզ ներկայացնել որպես անհատ, ով ունի սեփական ցանկությունները, նպատակները, որոնց կարող է ինքնուրույն հասնել՝ անկախ շրջապատի կողմից թելադրվող մանիպուլյացիաներից, հասարակության կարծրատիպերից և թերահավատ մոտեցումներից։
  • Ձեր առօրյայում, աշխատանքում ի՞նչ խնդիրների եք հանդիպում որպես կին/աղջիկ -Կարծում եմ՝ ամենամեծ խնդիրներից մեկը կանանց և աղջիկների երջանկությունը առաջին հերթին հենց ընտանիք կազմելու մեջ տեսնելն է, ինչն էլ ծառայում է որպես հիմք բացառելու կամ մասամբ կրճատելու կնոջ դերը հասարակական որոշ բնագավառներում։ Աշխատանքի և կրթության մեջ կարող ենք տեսնել, որ գործունեության որոշ տեսակներ վերագրված են բացառապես տղամարդուն, իսկ որոշ տեսակներ էլ՝ կնոջը, ինչի արդյունքում երբեմն կինը/տղամարդը չի կարողանում զբաղվել գործունեության այն տեսակով, որով ցանկանում է։
  • Ըստ Ձեզ՝ որո՞նք են կին/աղջիկ լինելու առավելությունները (եթե կան) մեր հասարակության մեջ -Կարծում եմ՝ որևէ սեռի պատկանելը դեռևս մարդուն ինչ-որ առավելություններ չի տալիս լինի դա մեր հասարակությունում, թե մեկ ուրիշ։ Առավելություններ տալը կհիմնավորվի այս կամ այն տեսակի կարծրատիպերով, ինչը արդեն իսկ կարող է պարունակել բացասական երանգներ, այդ իսկ պատճառով ինձ համար առհասարակ նախընտրելի է մարդուն չընկալել որպես որևէ սեռի ներկայացուցիչ։
  • Ի՞նչը կցանկանայիք փոխել մեր հասարակության մեջ -Մեր հասարակությունում կան արմատացած մի շարք կարծրատիպեր, որոնք սահմանափակում են կնոջ մասնակցությունը հասարակական տարբեր ոլորտներում և դրանով ոտնահարում նրա իրավունքերը։ Կցանկանայի, որ և՛ կանայք/աղջիկներ, և՛ տղամարդիկ զերծ մնային այդ կարծրատիպերից և յուրաքանչյուր անձ ինքն ընտրեր կյանքի իր ուղին։ Մեր հասարակությունում կինը պետք է ընկալվի որպես անձ, ով ունի նույնքան իրավունքներ և հնարավորություններ, որքան տղամարդը, և այս ամենի համար, նախ և առաջ պետք է դադարել բաժանել մարդկանց՝ ըստ իրենց սեռի, քանի որ, ըստ իս, հենց դա է խտրականության համար հիմք հանդիսացող գործոններից մեկը։
  • Ո՞րն է Ձեր ամենամեծ կարողությունը/ուժը (superpower)  -Համառությունը, նպատակասլացությունը, ինքնավստահությունը, սեփական կարծիքն առանց վախի արտահայտելու կարողությունը։
  • Խորհուրդ այլ կանանց/աղջիկներին  -Միշտ հետևե՛ք սեփական ցանկություններին, երազանքներին, երբեք չհանձնվե՛ք և վստահորեն քայլե՛ք առաջ դեպի ձեր նպատակների իրագործումը։ Չտրվե՛ք հասարակական կարծրատիպերին, հնարավոր մանիպուլյացիաներին, հարգե՛ք սեփական եսը և միշտ պաշտպանե՛ք ձեր իրավունքները։

COVID-19-ի ազդեցությունը կանանց ու աղջիկների վրա.Human Rights Watch-ի անդրադարձը

COVID-19 համաճարակի բռնկումով Human Rights Watch միջազգային կազմակերպությունն իր անհանգստությունն է արտահայտել մարդու իրավունքների սահմանափակումների և համաճարակի հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ: Սույն հոդվածում առանձնացրել ենք կանանց և աղջիկներին վերաբերող հատվածը:

Համաճարակների բռնկումը հաճախ գենդերային բնույթի ազդեցություններ է ունենում: Human Rights Watch-ը պարզել է, որ 2014թ. էբոլա վիրուսը և 2015-2016թթ. Բրազիլիայում բռնկված զիկա վիրուսը հատկապես վնասակար ազդեցություններ են ունեցել կանանց ու աղջիկների վրա՝ խորացնելով գենդերային անհավասարությունները: Շրջանառվող լուրերից ու առողջապահական ոլորտի վերլուծություններից ենթադրվում է, որ COVID-19-ը անհամաչափորեն ազդում է կանանց վրա մի շարք ձևերով:

Թեև COVID-19-ով վարակված հղի կանանց սպասվող ռիսկերը դեռևս պարզ չեն, համաճարակը կարող է բացասականորեն ազդել կանանց սեռական ու վերարտադրողական առողջության և իրավունքների վրա: Ծանրաբեռնված առողջապահական համակարգերը, ռեսուրսների վերաբաշխումը, բժշկական սարքավորումների պակասն ու համաշխարհային մատակարարման ցանցերի խափանումները կարող են խափանել հակաբեղմնավորիչների և նախա ու հետծննդյան խնամքի հասանելությունը կանանց համար: Թեև կրծքով կերակրելու միջոցով վիրուսի փոխանցման ռիսկն անհայտ է, ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամը խորհուրդ է տվել վարակված և կրծքով կերակրող մայրերին չբաժանել իրենց երեխաներից: Նախորդ համաճարակները, ինչպես էբոլայի բռնկումը Սիեռա Լեոնեում, ազդել են կանոնավոր նախածննդյան և մայրության խնամքի առկայություն վրա՝ կանանց ենթարկելով կանխարգելիչ մայրական հիվանդությունների ու մահացությունների ավելի մեծ ռիսկի:

Չինաստանում մամուլի հրապարակումներից ենթադրվում է,, որ կարանտինի պայմաններում աճել են ընտանեկան բռնության դեպքերը: Ճգնաժամն ու տեղաշարժման սահմանափակումները կարող են հանգեցնել ընտանեկան բռնության աճող դեպքերի սթրեսի, դժվար կենսապայմանների, համայնքի աջակցության բացակայության պատճառով: Ճգնաժամը սահմանափակում է կնոջ՝ բռնությունից ազատվելու հնարավորությունները, և բռնության զոհերը մնում են առանց ապահով միջավայրի, օրինակ՝ ապաստանի, որտեղ հեռու կլինեին բռնարարից, իսկ վերջինս պատասխանատվության կենթարկվեր:

Ընդհանուր առմամբ՝ ամբողջ աշխարհում կանայք տղամարդկանցից 2.5 անգամ շատ չվճարվող տնային աշխատանք են անում, և դպրոցների փակման պատճառով նրանք բախվում են լրացուցիչ խնամքի պատասխանատվությանը, որը դժվարեցնում է վճարովի աշխատանքը պահպանելը: Երեխաներ ունեցող ընտանիքների նման խնդիրը լուծելու նպատակով Ճապոնիան առաջարկել է բիզնեսներին փոխհատուցել աշխատողների վճարովի արձակուրդը, որպեսզի աշխատողը կարողանա երեխաների մասին հոգ տանել, թեև առաջարկված գումարն այնքան էլ մեծ չէ: Իտալիան միջոցներ էր փնտրում մեղմելու երեխաներ ունեցող ընտանիքների վրա ճգնաժամի ունեցած ազդեցությունները: Դրանց թվում կարող էին լինել վարձատրվող ծնողական արձակուրդ կամ վաուչեր մինչև 12տ. (կամ հաշմանդամություն ունեցող) երեխաներ ունեցող ընտանիքների համար, որոնք ստիպված են դպրոցների փակման պայմաններում վճարել երեխայի խնամքի համար:

Որոշ շրջաններում կին աշխատողների 95% աշխատում է ոչ ֆորմալ սեկտորում, որտեղ չկա աշխատանքի ապահովագրություն ճգնաժամային իրավիճակներում: Ոչ ֆորմալ աշխատանքն ընդգրկում է այնպիսի գործեր, որոնց տուժելը կարանտինի, սոցիալական հեռավորության ու տնտեսական սահմանափակումների պայմաններում առավել հավանական է, ինչպես փողոցային առևտուր, ապրանքի վաճառք ու սեզոնային աշխատանք: Կանայք մեծապես ընդգրկված են նաև ծառայությունների մատուցման ոլորտում, որը COVID-19-ից ամենաշատը տուժած ոլորտներից է:

Ամբողջ աշխարհում առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների մատուցման ոլորտի աշխատողների 70% կանայք են, ինչը նշանակում է, որ կանայք կորոնավիրուսի դեմ պայքարի առաջնագծում են, ու վարակվելու ռիսկերը նրանց համար շատ մեծ են: Այդ ոլորտի աշխատողներից վարակվելու վախը հանգեցնում է խարանի՝ հավելյալ հոգս ավելացնելով այն կանանց ուսերին, ովքեր փորձում են պաշտպանել իրենց ու իրենց ընտանիքների առողջությունը: Նրանց համար մարտահրավերներից մեկն էլ իրենց երեխաների խնամքով զբաղվող գտնելն է, մինչ իրենք աշխատում են առաջնագծում:

Կանանց մի մասն էլ միգրանտներ են, որոնք աշխատում են տնային խնամքի ոլորտում: Նրանք խոցելի են շահագործող աշխատանքային պայմանների տեսանկյունից սովորական ժամանակ, իսկ նման ռիսկային շրջանում մեծանում է շահագործման, աշխատանքը կորցնելու, ոչ բավարար չափով պաշտպանված լինելու հավանականությունը:

Սոցիալական հեռավորություն պահպանելու պայմաններում աշխատանքի և ուսման նպատակով հեռահաղորդակցության միջոցների անհամաչափ բաշխվածությունը ևս վնասում է կանանց ու աղջիկներին: Որոշ երկրներում կանանց համար ինտերնետի հասանելությունը 31%-ով պակաս է տղամարդկանցից, իսկ ամբողջ աշխարհում սմարթֆոն ունեցող կանանց թիվը շուրջ 327մլն-ով քիչ է տղամարդկանց թվից: Անգամ ինտերնետ ունենալու դեպքում գենդերային անհավասարությունների պատճառով կանանց ներգրավվածությունը կարող է ավելի քիչ լինել՝ կապված ծախսերի, սոցիալիզացիայի, ընտանեկան խնդիրների հետ: Երբ ընտանիքի մի քանի անդամ կարիք ունի սահմանափակ քանակությամբ համակարգչային ռեսուրսներից օգտվելու, գենդերային անհավասարության պայմաններում կանայք ու աղջիկները ավելի քիչ հասանելություն են ստանում:

Առաջարկություններ

Կառավարությունները պետք է քայլեր ձեռնարկեն՝ մեղմացնելու համաճարակի գենդերային բնույթի ազդեցությունները և երաշխավորելու, որ ձեռնարկված միջոցները չխորացնեն գենդերային անհավասարությունները:

Երբ կրթությունը տեղափոխվում է օնլայն հարթակ, կառավարություններն ու կրթություն ապահովողները պետք է հետևեն օնլայն դասերին ուսանողների/աշակերտների մասնակցությանը, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում ապահովեն կանանց ու աղջիկների ներգրավվածությունը: Նրանք պետք է նաև լուծեն այն կանանց գործազրկության ռիսկերը, որոնք դպրոցների փակման պայմաններում ծանրաբեռնվում են լրացուցիչ խնամքի հոգսով:

Համաճարակից տուժած աշխատողներին օգնելու ուղղությամբ ձեռնարկված միջոցները պետք է ընդգրկեն ոչ ֆորմալ և ծառայությունների ոլորտի աշխատողներին, որոնց մեծամասնությունը կանայք են:

Կառավարությունները պետք է իրազեկման արշավներ անեն՝ տեղեկացնելով, թե ինչպես կարող են ընտանեկան բռնության զոհերը օգտվել ծառայություններից, և ապահովել, որ բոլոր զոհերի համար այդ ծառայությունները հասանելի լինեն՝ ներառյալ կարանտինի մեջ գտնվող կամ կորոնավիրուսով վարակված կանանց համար:

Կառավարությունները պետք է աջակցեն առողջապահության և սոցիալական ծառայության առաջնագծի աշխատողներին՝ գիտակցելով, որ յաս մարդկանց մեծամասնությունը կանայք են: Աջակցությունը պետք է ներառի նրանց կարիքների գնահատում՝ որպես իրենց ընտանիքների խնամքով զբաղվողների, ինչպես նաև հավանական խարանից պաշտպանություն:

Միգրանտ տնային աշխատողների համար երկրները պետք է հատուկ միջոցներ ձեռնարկեն՝ օգնելով այդ աշխատողներին խուսափել աշխատանքային շահագործող պայմաններից, ինչպես նաև նրանց աջակցել COVID-19-ի հետ կապված հարցերում:

Կառավարություններն ու միջազգային մարմինները պետք է համատեղ մոնիթորինգ իրականացնեն COVID-19-ի՝ հղի կանանց վրա ունեցած ազդեցությունը պարզելու նպատակով, և քայլեր ձեռնարկեն կանանց ու աղջիկների՝ սեռական ու վերարտադրողական առողջության ծառայություններից օգտվելու իրավունքը համաճարակի պայմաններում ապահովելու ուղղությամբ:

Նյութի աղբյուրը՝ hrw.org

5 նորարարություն, որ նպատել են կանանց իրավունքների առաջխաղացմանը

Համացանցից մինչև հեծանիվ.սրանք մի մասն են այն բազմաթիվ հայտնագործությունների, որոնք համաշխարհային առումով մեծ նշանակություն են ունեցել կանանց ու աղջիկների կյանքում:

Հիպպո գլան

Մաքուր ջրի հասանելությունը մարդկային անհրաժեշտություն է: Այն հարկավոր է խմելու, եփելու, լողանալու և շատ այլ բաների համար: Այնուամենայնիվ, այսօր 2.1 մլրդ մարդ՝ աշխարհի բնակչության շուրջ 30%-ը, զրկված է մաքուր ու հասանելի ջրից: Ցավոք, ջրային ճգնաժամի կենտրոնում միլիոնավոր կանայք ու աղջիկներ են, հատկապես գյուղաբնակ, որոնց վրա է ջուր բերելու ծանր հոգսը: Սա նշանակում է, որ նրանք հայտնվում են ջուր բերելիս բռնության ենթարկվելու ռիսկին, ինչպես նաև շատ ժամանակ են կորցնում, որը կարող էին ծախսել եկամուտ ապահովող գործունեության, դպրոց հաճախելու կամ պարզապես հանգստի վրա: Գյուղական ծանր պայմաններում ջուր բերելու դժվարությունները թեթևացնելու նպատակով 1990-ականներին երկու հարավաֆրիկացի հնարեցին ջրային գլլանը, որն այժմ հայտնի է Հիպպո գլան անունով: Սա գլանի կամ տակառի տեսքով կոնտեյներ է, որը գլորվում է գետնին: Հիպպո գլանը սովորական դույլից 5 անգամ ավելի շատ տարողունակություն ունի: Մինչև օրս այս հայտնագործությունը կես միլիոն մարդու կյանք է փոխել ավելի քան 20 երկրներում:

Հեծանիվ

Ինչպես կանանց իրավունքների ամերիկացի ակտիվիստ Սյուզն Բ. Էնթընին է ասում՝ «ազատ, անսանձելի կանացիության» խորհրդանիշը՝ հեծանիվը, կանանց տեղաշարժման ազատություն տվեց, մարտահրավեր նետեց կանանց ֆիզիկական ուժի վերաբերյալ առկա կարծրատիպերին ու փոխեց նրանց դրես-կոդը: Համընկնելով ֆեմինիզմի առաջին ալիքի հետ՝ 1880-ականն թվականներին մի անգլիացի ինժեների կողմից ժամանակակից հեծանիվի հայտնագործությունը դարձավ այլընտրանքը հեծանիվի նախատիպի, որը բաղկացած էր առջևի մեծ անիվից ու ավելի փոքր հետևի անիվից: Թեև հեծանիվն ի սկզբանե մտադրված չէր եղել կանանց ծառայելու համար, սակայն կանանց անկախություն տվեց.աշխարհի շատ շրջաններում կանայք կարող էին ազատ տեղաշարժվել՝ ստիպված չլինելով հույս դնել ձիերի կամ կառքերի վրա: Բնականաբար, այն ունեցավ նաև հակառակ ազդեցություն.հեծանիվ քշելը սկսեց «անբարոյական» համարվել, իսկ բժիշկները սկսեցին զգուշացնել կանանց արտաքինի ու կառուցվածքի հնարավոր փոփոխությունների մասին: Առասպելները շարունակվում էին, սակայն կանայք չնահանջեցին: Վիկտորիանական շրջանի կանայք ու ռեֆորմիստները կոչ արեցին հեծանիվ քշելու համար հարմար հագուստ կրել: Իսկ լատվիացի Էննի Լոնդոնբերրին՝ Միացյալ Նահանգների էմիգրանտ, մարտահրավեր նետեց կանանցիության վերաբերյալ ընդունված պատկերացումներին՝ դառնալով առաջին կինը, որ 1894-95թթ. ամբողջ աշխարհն անցավ հեծանիվով:

Համացանց

Տպագրական սարքի, ռադիոյի, հեռուստատեսության ու հեռախոսի հայտնագործության նման համացանցը հեղափոխեց կանանց ու աղջիկների կենսակերպը: Կայքերի, սոցիալական մեդիայի, ակնթարթային կամ էլեկտրոնային հաղորդագրության միջոցով կանանց համար ակտիվիզմի նոր տարածք բացվեց, որը հնարավորություն տվեց համախմբվելու, սովորելու, իրազեկվածություն բարձրացնելու, կանանց իրավունքների ակտիվիզմով, բիզնեսով ու քաղաքական արշավներով զբաղվելու: #MeToo-ից մինչև #NiUnaMenos, #TimesUp. նման օնլայն շարժումները վեր են հանել գենդերային անհավասարություններն ու կանանց հանդեպ բռնության դեպքերը՝ բարձրացնելով հասարակական ճնշումը և պաշտոնյա մարմիններին ստիպելով գործել: Մյուս տեխնիկաների պես համացանցն էլ իր վատ կողմերն ունի.կնատյացություն, ատելություն, վիրավորանք, թրաֆիքինգ և այլն, որոնք օնլայն հարթակ են տեղափոխվել: Կանանց իրավունքների վերաբերյալ սխալ տեղեկատվությունը կարող է հետընթացի հանգեցնել: Աշխարհի բնակչության 49%-ը զրկված է համացանցից, որը թվային մեծ ճեղք է, որ հատկապես ազդում է ամենաաղքատ ու ամենախոցելի շրջանների բնակչության վրա՝ զրկելով նրանց կրթությունից, համապատասխան հմտություններ ձեռք բերելու հնարավորությունից:

Սանիտարահիգիենիկ բարձիկներ

Ի՞նչ կլիներ, եթե դաշտանի օրերին ստիպված լինեիք բուրդ, կենդանու կաշի, հին լաթ կամ սանիտարական գոտի օգտագործել: Եթե ձեզ տարօրինակ է թվում, հենց այդպես էլ կա.դրա հետ նաև այն առավել տարօրինակ առասպելները, թե կանայք դաշտանի օրերին պիտի մեկուսացման մեջ լինեն, թե նրանք կեղտոտ են, կարող են փտեցնել մթերքը կամ կետերի բաժին դառնալ լողալիս: Ինչևէ, մեկ դար առաջ Ֆրանսիայում բուժքույրերը ստեղծեցին առաջին սանիտարական բարձիկները՝ զինվորների արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով: Մինչև 19-րդ դարի վերջը հայտնվեցին վաճառքի ենթակա առաջին բարձիկները, սակայն մի քանի տասնամյակ պահանջվեց, մինչև դրանք դարձան ավելի պրակտիկ ու հասանելի կանանց համար: Այս շրջադարձային հայտնագործությունը բարելավեց կանանց ու աղջիկների հիգիենան ու առողջությունը, դպրոց հաճախելը, տնտեսական հնարավորությունները: Սակայն, մինչև օրս աղքատության մեջ ապրող միլիոնավոր կանայք ու աղջիկներ զրկված են այդ հասարակ ու խիստ անհրաժեշտ պարագայից, դա նրանց համար «ճոխություն» է: Հասանելությունից զատ՝ դաշտանը շարունակում է տաբու մնալ: Դրան շրջապատող խարանն ու խտրականությունը որոշ երկրներում կանանց ու աղջիկներին հետ է պահում այնպիսի տարածքներում հայտնվելուց, ինչպիսին է իրենց իսկ տունը, դպրոցը, աշխատավայրը կամ երկրպագության վայրը: Երանի կանանց հանդեպ խտրականությունը վերացնող հայտնագործություն արվեր…

Կանացի տաբատ

Վարդագույն գլխարկներից մինչև տաբատով կոստյում՝ կանանց հագուստը կարծրատիպեր կոտրելու, գենդերային ինքնություն փոխելու և դիմադրություն խորհրդանշելու ուժ ունի: Երբեմն էլ այն սահմանափակվում է զուտ պրակտիկ լինելով: Հապա փորձեք վիկտորիանական շրջազգեստով հեծանիվ քշել: Ավելի ճիշտ կլինի տաբատով, չէ՞: Տաբատի էվոլյուցիան հետաքրքիր հայացք է առ այն, թե ինչպես են միմյանց կապված նորաձևությունը, ֆեմինիզմն ու սեքսիզմը: Վերցնենք, օրինակ, ֆրանսիացի հերոսուհի Ժաննա դ՛Արկին, որը տղամարդու պես էր հագնվել, զինվել: Երբ 1431թ. անգլիացիները նրան խարույկ բարձրացրին հերետիկոսության համար, ո՞րն էր նրան առաջադրված ամենածանր մեղադրանքը: Տղամարդու հագուստ կրելը: Դրանից դարեր անց կանանց մեղադրում էին լայն տաբատ հագնելու համար 19-րդ դարում և նման հագուստի համար ձերբակալում 20-րդ դարի սկզբին: Ինչպես պատմության մեծ մասում, իրականությունը նորաձևություն է թելադրում, իսկ նորաձևությունը հրում է սահմանները.Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերը, օրինակ, կանանց հանգեցրին տաբատ կրելու, քանի որ նրանք ավանդաբար տղամարդու համարվող գործեր էին ստանձնել: Քանի որ միլիոնավոր կանանց համար աշխատաշուկան փոխվեց, ֆրանսիացի դիզայներ Կոկո Շանելը ցնցեց նորաձևության աշխարհը՝ տաբատով կոստյումի հիմքը դնելով: Իսկ աղքատության մեջ ապրող միլիոնավոր կանանց համար տղամարդկանց բնորոշ լայն հագուստը ոչ թե նորաձևության տարր է, այլ անհրաժեշտություն՝ շարժունակ լինելու, աշխատելու և ապրուստ վաստակելու:

Նյութի աղբյուրը՝www.unwomen.org

Ձայներ COVID-19-ի առաջնագծից

COVID-19-ը ազդել է բոլորիս վրա, սակայն ամենակարևոր որոշումները կայացվում են տղամարդկանց կողմից, ու հաճախ հենց միայն նրանց ձայնն ենք լսում: Այնուամենայնիվ, առաջնագծի առողջապահական ոլորտի աշխատողների մեծամասնությունը կանայք են, իսկ կարանտինի պատճառով ամենաշատը տուժած ոլորտներում (տուրիզմ, սննդի արտադրություն և այլն) նույնպես կանանց մեծ ներկայացվածություն կա: Առանց այդ էլ կանանց ուսերին մնացած հոգ տանելու գործառույթը այժմ ավելի է ծանրացել:

UN Women-ը բարձրացնում է համաճարակի առաջնագծում գտնվող կանանց ձայնը: Ստորև ներկայացված են այն հերոսներից մի քանիսը, որոնք ամենօրյա ռեժիմով ծառայում են իրենց համայնքներին՝ պաշտպանելով նրանց վիրուսից:

Էնթելա Կոլովանի, բժիշկ, Տիրանա, Ալբանիա

Էնթելա Կոլովանին բժշկուհի է Տիանայում, Ալբանիայում ու ներկայումս աշխատում է COVID-19-ով ախտորոշված պացիենտների հետ:

«Բուժքույրերն իսկական հերոսներ են,- ասում է Էնթելան: – Նրանց վրա է ամենադժվար աշխատանքն ու ծանրաբեռնվածությունը: Բուժքույրերը (որոնք թվով անհամեմատ շատ են բուժակներից) մեր ամենամեծ աջակիցներն են, որոնք անվերջ աշխատում են հատուկ պաշտպանական հագուստներով, որը կրելն իսկապես դժվար է: Նրանց աշխատանքը երբեք չի ավարտվում.պացիենտների անկողինները պատրաստելուց, թերապիաներ անցկացնելուց մինչև թեստերի անցկացում ու փաստաթղթերի լրացում: Ես այնքան երախտապարտ եմ նրանց»:

Դոկտոր Կոլովանին և իր գործըննկերները Ալբանիայում համաճարակի բռնկման առաջին օրերից առաջնագծում են: Որպես խնամողներ և հիմնական աշխատողներ՝ կանայք վարակվելու բարձր ռիսկի տակ են: «Մեր ամենամեծ մարտահրավերներից մեկը մեզ հետ աշխատող ընկերներին ու գործընկերներին COVID-19-ով վարակված տեսնելն է: Մեկ այլ մարտահրավեր էլ պացիենտների արագ առողջանալն ապահովելն է, որպեսզի բժշկական համակարգը չծանրաբեռնվի»,- ասում է դոկտոր Կոլովանին:

Հիվանդանոցի բժշկական անձնակազմը աշխատում է երկար ժամերով՝ ներառյալ իր ամուսինը, որը նույնպես բժիշկ է: Կորոնավիրուսի համաճարակը աննախադեպ լարում է առաջացրել ընտանիքներում, հատկապես երբ զույգերն աշխատում են առողջապահության կամ նման այլ կարևոր սպասարկման ոլորտներում:

Դոկտոր Կոլովանին և իր ամուսինը համաճարակի բռնկումից ի վեր չեն տեսել իրենց երեխաներին: «Քանի որ և՛ ես, և՛ ամուսինս աշխատում ենք նույն հիվանդանոցում ու անում ենք նույն գործը, մեր երեխաների ու ընտանիքի մյուս անդամների վարակման ռիսկը շատ մեծ է»,- բացատրում է նա: Երբ երկար աշխատանքային օրվանից հետո տուն են գնում, այն դատարկ է թվում: «Բայց ավելի լավ է այսպես՝ հեռավորություն պահպանելով, որպեսզի խուսափես քո սիրելի մարդկանց վարակելուց»,- ավելացնում է նա:

Նաթավան Պինթո, ոստիկանության կապիտան, Սուվարնաբհամիի օդանավակայան, Բանգկոկ, Թայլանդ

Նաթավան Պինթո, միգրացիայի բաժնի սպա օդանավակայանում, Բանգկոկ, Թայլանդ

Նաթավանի համար ամեն բան փոխվել է՝ տանը կամ աշխատավայրում առօրյա գործերից մինչև այն ռիսկը, որին նա ենթարկվում է ամեն օր: «Օդանավակայանը գնալով ավելի քիչ ուղևորների է ընդունում: Մենք սովորել ենք՝ ինչպես ախտահանել մեր աշխատավայրը, մեր ձեռքերը, պետք է ավելի զգույշ լինենք մարդկանց հետ՝ դիմակներ կրելով ու սոցիալական հեռավորություն պահպանելով»:

Նախքան COVID-19- բռնկումը՝ Նաթավանը ամեն օր գործ էր ունենում առնվազն 1000 ուղևորի հետ: Այժմ այդ թիվը առավելագույնը 100 է, որը նվազեցնում է մարդկանց հետ նրա շփումը, սակայն ամենապարզ առաջադրանքներից որոշների կատարումը դեռևս շատ ռիսկային է, ինչպես օրինակ՝ անձնագրի էջերը ստուգելը: «Պետք է համոզվեմ, որ անձնագիրը իսկական է, որի համար էլ մատներով եմ դիպչում էջերին»,- ասում է նա:

Ըստ նոր կանոնների ուղևորների մուտքը Թայլանդ սահմանափակելը դժվար փորձություն է եղել Նաթավանի համար: «Դեպք է եղել, երբ Ֆրանսիայից չորս հոգուց բաղկացած ընտանիք էր եկել: Նրանք չինական ծագում ունեին: Նրանցից երեքը Ֆրանսիայի անձնագիր ունեին, սակայն կնոջ անձնագիրը Չինաստանի էր: Նա չէր կարող երկիր մուտք գործել: Ուստի մենք օգնեցինք իրավիճակից ելք գտնել՝ նրա համար այլ երկրի տոմս գտնելով»:

«Արդյո՞ք արդեն վարակվել եմ.այս հարցն ամեն օր տալիս եմ ինքս ինձ: Փոշուց ալերգիա ունեմ, ուստի փռշտում եմ: Նախկինում ոչ ոք ուշադրություն չէր դարձնի: Հիմա դա բոլորին վախեցնում է»:

Նաթավանի ընտանիքն ապրում է Բանգկոկից 600կմ հեռավորության վրա: Սակայն նա չի կարող այցելել նրանց: «Եթե ծննդավայր վերադառնամ, պիտի 14 օր ինքնամեկուսացվեմ»,- ասում է նա: Նաթավանը կարոտում է վարսահարդարին այցելելու և եղունգները ներկելու պարզագույն ճոխությունները, սակայն ավելի լուրջ մտահոգություններ էլ ունի.«Պետք է խնայողաբար ծախսենք, որովհետև արտաժամյա վճարումը նվազել է.դա նշանակում է ավելի քիչ գումար»: Մարտին Նաթավանի աշխատավարձը 30 տոկոսով պակաս է եղել սովորականից:

Պարինյա Սիրիրաթանապանյա, սննդի առաքման ծառայություն, Բանգկոկ, Թայլանդ

Պարինյա Սիրիրաթանապանյա, սննդի առաքման ծառայություն, Բանգկոկ, Թայլանդ

Սննդի առաքումն այն հիմնական ծառայություններից է, որ շատ երկրներում չի սահմանափակվել: 44-ամյա Պարինյան GrabFood-ի առաքում իրականացնող 150,000 վարորդներից է Բանգկոկում: Նախքան COVID-19-ի բռնկումը՝ Պարինյան հագուստի փոքր խանութ ուներ, սակայն այժմ ոչ ոք առևտուր չի անում, ու նրա փոքր բիզնեսը փակվել է: Նրա խոսքերով՝ այժմ սննդի առաքման ոլորտում բազմաթիվ կին աշխատողներ կան:

«Սննդի առաքման աշխատողների թիվն արագ աճում է, իսկ մոլերի աշխատաժամերը դարձել են 11-ից 8-ը: Ավելի քիչ պատվերներ եմ ստանում ու ավելի երկար սպաում դրանց»,- ասում է Պարինյան:

Նա գիտակցում է այն ռիսկը, որին ամեն օր ենթարկվում է, ու հնարավոր բոլոր միջոցները ձեռնարկում է, որպեսզի իր ընտանիքին չվարակի: «Ես ավելի հակված եմ վարակվելու, սակայն ընտրություն չունեմ: Ընտանիքս ֆինասական աջակցության կարիք ունի»:

«Երբ դուրս եմ գալիս, հագնում եմ վերարկու, դնում 2 դիմակ՝ մեկը կտորից, մյուսը մեկանգամյա օգտագործման, ու ձեռնոցներ՝ վարակվելու ռիսկը նվազեցնելու համար: Հետս նաև ձեռքերի ախտահանիչ ու հակաբակտերիալ միջոցներ եմ վերցնում: Ձեռքերս միշտ մաքուր ու դեմքիցս հեռու եմ պահում: Ամեն անգամ, երբ պետք է հաճախորդին մանր տալ (եթե ստիպված եմ հանել ձեռնոցներս), ձեռքերս լվանում կամ մաքրում եմ ախտահանիչով»:

«Երանի Covid-19-ը հնարավորինս արագ վերահսկվի: Գիտեմ, որ վիրուսի տարածումը կանխարգելող միջոցներ են ձեռնարկվում, սակայն շատ մարդիկ դա հալած յուղի տեղ են ընդունում: Հասարակական պատասխանատվություն վերցնելն այս իրավիճակում անհրաժեշտություն է»,- ասում է Պարինյան:

Զեվոնիա Վիեյրա, լրագրող, Թիմոր-Լեստե

Զեվոնիա Վիեյրա, Թիմոր-Լեստեի ժուռնալիստների ասոցիացիայի նախագահ

Զեվոնիան այժմ ամեն օր տեղեկատվություն է հայտնում COVID-19-ի առաջնագծից: «Որպես լրագրող՝ իմ պարտականությունն է հանրությանը միշտ տեղեկացված պահելը՝ ներառյալ համաճարակի ժամանակ»,- ասում է նա:

Մինչ երկրները պայքարում են վիրուսի տարածումը նվազեցնելու ուղղությամբ, Զեվոնիայի պես լրագրողներն ամեն օր ռիսկի են դիմում՝ վստահելի տեղեկություն ստանալու և հանրությանը կանխարգելիչ միջոցների հետ ծանոթացնելու համար: Թիմոր-Լեստեն արտակարգ դրություն է հայտարարել մարտի վերջին, կառավարությունը սոցիալական հեռավորություն պահպանելու հրահանգներ է արձակել և ապահովում է առաջնագծի աշխատողների պաշտպանիչ միջոցները: Թիմոր-Լեստեի լրագրողները կառավարությանը կոչ են արել մեդիա կենտրոն ապահովել՝ անհրաժեշտ տարածքով ու սարքավորումներով, որպեսզի լրագրողները կարողանան աշխատանքի ընթացքում սոցիալական հեռավորություն պահպանել:

Զեվոնիան նաև միայնակ մայր է և իր ընտանիքի հաց վաստակողը: Ճգնաժամի ընթացքում իր մասնագիտական ու ընտանեկան պարտականությունները հավասարակշռելը շատ դժվար է եղել, ինչպես բոլոր աշխատող ծնողների համար: «Աշխատանքային օրվանից հետո երբ տուն եմ գնում, պիտի ընտանիքիս մասին հոգ տանեմ ու երեխայիս հետ ժամանակ անցկացնեմ, մինչև նրա քնելը: Իսկ գիշերը շարունակում եմ գրել»,- ասում է նա:

Զեվոնիան նվիրված է իր աշխատանքին, սակայն գերհոգնած վիճակում է: Ըստ նրա՝ ճգնաժամը հաղթահարելու բանալին կառավարության հետ համագործակցությունն է:

Թասսանա Բունթոնգ, Թայլանդի բուժքույրերի ԵՎ Մանկաբարձների խորհրդի նախագահ

Թասսանա Բունթոնգ, Թայլանդի բուժքույրերի և մանկաբարձների խորհրդի նախագահ

Թայլանդը բուժքույրության ու մանկաբարձության ծառայությունները համատեղելու երկար ավանդույթ ունի: Դրա պատճառը առողջապահության ոլորտի աշխատողների պակասն է: Ավելի քան մեկ դար այս ծառայությունները համատեղվել են՝ մարդկանց կարիքները հոգալու համար:

Ըստ Թասսանա Բունթոնգի՝ այս ծառայության կարքը ավելի քան երբևէ զգացվում է, քանի որ շատ է քրոնիկական հիվանդություն ունեցող ծերերի թիվը: Ներկայումս Թայլանդում տարեկան 10,000 – 12,000 ուսանող է ավարտում այդ բաժինը, իսկ բնակչության թիվը 69 մլն է: Մասնագետների պակաս զգացվում է հատկապես հեռավոր շրջաններում:

Վիրուսի տարածումով բուժանձնակազմի պակասը գնալով ավելի է զգացվում Թայլանդում: «Նրանք ստիպված են քիչ անձնակազմով ամբողջ օրը հիվանդանոցում աշխատել: Նրանք դիմակայում են ոչ միայն մահացու հիվանդությանը, այլև մտավոր սթրեսին, հոգնածությանը, իրենց ընտանիքի անդամների համար անհանգստություններին: Կյանքի ապահովագրությունն ու բարեկեցիկ աշխատանքը բուժքույրերի համար դեռևս չլուծված հարցեր են»,- ասում է նա:

Նյութի աղբյուրը՝ www.unwomen.org